Na komunię Kuby syn poprosił o pięć tysięcy na catering. Dałam w marcu. W maju o szóstej rano przywiózł mi czterdzieści kilo mięsa i worek ziemniaków: „mamo, catering to ty, nikt nie gotuje jak ty".
Stałam w szlafroku, z nieumytą jeszcze twarzą, w drzwiach mojego mieszkania na trzecim piętrze bloku na Ratajach w Poznaniu. Tomek wnosił torby, uśmiechnięty, jakby przywoził prezent na Dzień Matki. Za nim szedł mały Kuba w piżamie z dinozaurami, zaspany, z palcem w buzi. Moje serce się ścisnęło - na tego chłopca nie mogłam się gniewać. Ale na jego ojca? O tak, mogłam.
- Tomek, co to jest? - spytałam, chociaż widziałam doskonale. Schab, karkówka, coś w folii, co wyglądało na indyka, dwa słoiki smalcu. Worek ziemniaków, który zostawił na klatce, bo się nie mieścił w przedpokoju.
- No, mamo, sam powiedziałaś kiedyś, że catering na komunię Marty był bez smaku. Że hummus to nie jedzenie na przyjęcie. Że gdybyś ty gotowała, to by było po ludzku. No to bierzemy po ludzku. Pięćdziesiąt osób, przyjęcie za dwa tygodnie. Dasz radę, prawda?
Mam sześćdziesiąt trzy lata. Dwadzieścia przepracowałam jako księgowa w spółdzielni mieszkaniowej, pięć lat temu przeszłam na emeryturę. Mam artretyczne dłonie, jedno kolano po artroskopii i ciśnienie, które skacze, kiedy się denerwuję. A denerwowałam się właśnie bardzo.
Tomek ma czterdzieści lat. Jedynak, bo drugiego dziecka z Ryszardem nie zdążyliśmy mieć - Ryszard odszedł, kiedy Tomek miał osiem lat. Nie umarł. Odszedł do Lidki z sąsiedniego bloku. Wychowywałam syna sama, z jednej pensji, z pomocą mojej matki, która szykowała mu obiady, kiedy ja siedziałam nad fakturami do siódmej wieczorem. Zrobiłam wszystko, żeby wyrósł na porządnego człowieka. I wyrósł. Przynajmniej tak myślałam.
Żonę ma od siedmiu lat. Patrycja, trzydzieści pięć lat, coś w marketingu, zawsze z telefonem przy uchu, zawsze „na spotkaniu". Ładna dziewczyna, nie powiem, ale od początku czułam, że traktuje mnie jak meble. Uprzejmie, z uśmiechem, i zupełnie bez zainteresowania. Na Wigilię przynosiła gotowe sałatki z Lidla, a ja miałam nie komentować, bo „każdy ma prawo do swoich tradycji". Dobrze. Niech ma. Ale kiedy moje pięć tysięcy złotych zamienia się w czterdzieści kilo mięsa i polecenie: gotuj - to już nie tradycja. To bezczelność.
Tomek usiadł przy moim kuchennym stole, nalał sobie kawy z mojego ekspresu, jak gdyby nigdy nic.
- Mamo, Patrycja znalazła super salę, ale samo wynajęcie to trzy tysiące. Dekoracje, fotograf, animator dla dzieci - to się robi. Z cateringu musieliśmy zrezygnować, bo po prostu nie wychodzi budżet. Ale pomyślałem sobie: po co płacić obcym, skoro moja mama robi najlepszego schabowego w Poznaniu?
Najlepszego schabowego w Poznaniu. Pamiętam, jak Tomek miał dwanaście lat i mówił to samo, kiedy zapraszał kolegów na urodziny, a ja smażyłam kotlety dla ośmiu głodnych chłopaków. Pamiętam, jak mówił to na studiach, kiedy przywoził pranie i zabierał garnki z bigosem. Pamiętam to zdanie jak melodię, która kiedyś była piękna, a teraz brzmi jak pułapka.
- Tomek - powiedziałam spokojnie, chociaż ręce mi drżały - te pięć tysięcy to był prezent na catering. Na ludzi, którzy przyjadą, ugotują, podadzą i pozmywają. Nie na mięso, które ja mam przerobić w dwa tygodnie na ucztę dla pięćdziesięciu osób.
Spojrzał na mnie z tym swoim wzrokiem szczeniaka. Tym samym, który działał, kiedy miał dziesięć lat. Teraz widział go we mnie Kuba, bo chłopak obudził się na dobre i przyszedł do kuchni. Położył mi głowę na kolanie. Pachniał dziecięcym szamponem i ciepłym snem.
- Babciu, będą twoje pierogi? - szepnął.
Tomek uśmiechnął się triumfalnie. Wiedział, co robi. A może nie wiedział. Może naprawdę wierzył, że to normalne - wziąć od matki pieniądze, wydać je na coś innego, a potem wrócić z torbami i oczekiwaniem. Może Patrycja go do tego namówiła. A może Tomek po prostu nigdy nie nauczył się, że „mamo, pomożesz?" i „mamo, musisz" to dwa różne zdania.
Przez trzy dni nie zadzwoniłam. Mięso leżało w lodówce, ziemniaki w przedpokoju. Myślałam. O tym, jak przez trzydzieści lat stawiałam syna na pierwszym miejscu. Jak odkładałam na jego studia zamiast na swoje sanatorium. Jak szyłam mu kostium na jasełka, bo nie było na gotowy. Jak po rozwodzie odmówiłam sobie wakacji, żeby on mógł jechać na obóz. Myślałam o tym, czy to ja go takiego wychowałam - niezdolnego zobaczyć, gdzie kończy się miłość matki, a zaczyna jej wykorzystywanie.
Czwartego dnia zadzwoniła Patrycja. Pierwszy raz w tym roku.
- Mamo - bo tak mnie nazywa, choć to słowo w jej ustach brzmi jak nazwa funkcji, nie osoby - mamo, chciałam uzgodnić menu. Myślałam o schabowym, roladach, sałatce jarzynowej, pirogach z mięsem i z kapustą, łosoś też by był fajny, bo Marcinowie nie jedzą wieprzowiny. I sernik na zimno, Tomek mówił, że pani robi rewelacyjny.
Pani. Mamo i pani w jednym zdaniu. Nawet tego nie usłyszała.
- Patrycja - powiedziałam - ja nie przyjęłam tego zlecenia.
Cisza. Długa, niezręczna.
- Ale Tomek mówił, że się pani ucieszy…
- Tomek się pomylił.
Wieczorem zjawił się syn. Bez Kuby. Z miną, która miała być poważna, ale wyglądała jak u chłopaka przyłapanego na ściąganiu na klasówce. Usiadł naprzeciwko mnie i zaczął mówić, że go zawiodłam. Że on liczył na mnie. Że to dla Kuby, nie dla niego. Że Patrycja płakała.
- Tomek - przerwałam mu - oddaj mi pięć tysięcy. Kupisz za to catering, jak było umówione.
- Mamo, nie mam. Poszło na salę i fotografa.
- Więc zamów tańszy catering. Albo gotuj sam. Albo niech Patrycja ugotuje.
- Patrycja nie gotuje, wiesz przecież.
- I ja już też nie gotuję. Nie na pięćdziesiąt osób. Nie z moimi rękami i moim ciśnieniem. I nie za pieniądze, które dałam na coś innego.
Tomek wstał. Powiedział coś o tym, że przesadzam. Że zawsze mogłam powiedzieć nie. Że on nie chciał mnie skrzywdzić. Może nawet w to wierzył. W drzwiach odwrócił się i dodał ciszej:
- Kuba będzie zawiedziony, wiesz?
Wiedziałam. I właśnie to było najgorsze. Nie złość, nie poczucie, że mnie oszukano. Tylko ten mały chłopiec z palcem w buzi, który chciał babcinych pierogów na swoją komunię. Leżałam potem w ciemności i słuchałam, jak lodówka buczy od czterdziestu kilo mięsa, które nie było ani prezentem, ani prośbą. Było testem.
Mięso oddałam sąsiadce Krysi. Za pół ceny, bo i tak by się zmarnowało. Ziemniaki zaniosłam do kościoła, do zbiórki dla potrzebujących. Do komunii został tydzień. Tomek nie dzwonił. Ja też nie.
Ale wczoraj wieczorem włożyłam do zamrażarki ciasto na pierogi. Jedno. Na może trzydzieści sztuk. Nie na pięćdziesiąt osób. Na jednego małego chłopca, który nie ma w tym żadnej winy.
Nie wiem jeszcze, czy je zawiozę.