Dzieci od Wielkanocy „nie miały kiedy przyjechać". W październiku wspomniałam przez telefon, że chyba sprzedam działkę po Stefanie, bo nie mam już siły kopać. W sobotę o dziesiątej pod blokiem stały oba ich samochody. Z tortem.

Stałam na balkonie z kawą w ręku i patrzyłam, jak Marek wysiada z tego swojego srebrnego passata, a za nim Kasia z granatowym oplem parkuje pod latarnią. Jednocześnie. Nie widzieli się ze sobą od imienin Marka w marcu, a tu proszę - zsynchronizowani jak zegarki.

Marek niósł kartonowe pudło od cukiernika, Kasia poprawiała torebkę na ramieniu i coś mówiła do swojego Darka, który wyjmował z bagażnika foliową torbę.

Pomyślałam: ile razy w tym roku dzwoniłam, że mi ciśnienie skoczyło, że nie mogę otworzyć słoika, że w nocy ktoś dobijał się do drzwi sąsiadki z czwartego piętra, a oni „nie mieli kiedy"? A teraz stoją pod blokiem, oboje, w sobotę o dziesiątej rano, i mają tort.

Nie zeszłam im otworzyć od razu. Stałam na tym balkonie, czwarte piętro, blok na Retkini w Łodzi, i poczułam coś, czego się nie spodziewałam. Nie radość. Nie wzruszenie. Poczułam złość. Taką cichą, starą złość, która siedziała we mnie od miesięcy, może od lat, a której nie umiałam nazwać, bo przecież matka nie powinna być zła na własne dzieci.

Mam na imię Halina, mam sześćdziesiąt cztery lata i od trzech lat jestem wdową. Stefan odszedł w styczniu, trzy dni po Nowym Roku. Zawał - szybki, bezlitosny, na korytarzu między kuchnią a łazienką. Dwadzieścia osiem lat małżeństwa skończyło się w jednej minucie, zanim zdążyłam wybiec z sypialni. Pogrzeb był piękny, o ile pogrzeb w ogóle może być piękny. Dzieci przyjechały, wnuki płakały, Kasia organizowała stypę, Marek załatwiał formalności w ZUS-ie. Przez dwa tygodnie nie byłam sama ani minuty. A potem wszyscy wrócili do swoich miast, swoich spraw, swoich życ, a ja zostałam z pustym mieszkaniem i szafą pełną garniturów Stefana, które pachniały jeszcze jego wodą po goleniu.

Działkę mieliśmy na ROD-zie przy Łagiewnickiej. Trzysta metrów kwadratowych, altanka, trzy jabłonki, krzaki porzeczek i grządki, które Stefan kopał co wiosnę z takim zapałem, jakby od tego zależał los świata. Po jego śmierci pojechałam tam w marcu, otworzyłam furtkę i zobaczyłam zeschłe łodygi pomidorów, których nie zdążył posprzątać jesienią. Usiadłam na ławce i siedziałam tak godzinę, może dwie. Potem zamknęłam furtkę i nie wracałam do maja.

Przez lato jakoś się zmuszałam. Podlewałam, plewiłam, zbierałam porzeczki. Robiłam dżem, jak co roku, trzy partie - jedną dla Marka, jedną dla Kasi, jedną dla siebie. Słoiki stały w torbie od czerwca do sierpnia, bo nikt nie przyjechał ich zabrać. „Mamo, jak będziemy, to weźmiemy" - mówił Marek. „Na pewno wpadniemy przed końcem wakacji" - obiecywała Kasia. Nie wpadli. Słoiki w końcu zaniosłam sąsiadce Zofii z drugiego piętra, która przynajmniej powiedziała, że dżem jest wyśmienity.

Marek mieszka w Warszawie, pracuje jako elektryk w dużej firmie, żona Agnieszka jest księgową. Dwójka dzieci, Olek i Zuzia. Kasia w Poznaniu, Darek prowadzi warsztat samochodowy, ona pracuje na poczcie. Mają Kubusia, pięć lat, mojego najmłodszego wnuka, którego ostatnio widziałam na Wielkanoc. Pamiętam, jak przy święconym ciągnął mnie za rękaw i mówił: „Babciu, a przyjedziesz do nas na lato?" Powiedziałam, że przyjadę. Nie zaprosiła mnie Kasia.

Przez lato dzwoniłam regularnie. Co niedzielę do Marka, co środę do Kasi. Rozmowy trwały po piętnaście minut. „Wszystko dobrze, mamo." „A co u ciebie?" „Też dobrze." „To dobrze." I cisza, wypełniana relacją o pogodzie, o cenach w Biedronce, o bólu w krzyżu. Ani razu nie powiedzieli: „Mamo, może chcesz pogadać naprawdę? Może ci smutno? Może tęsknisz za tatą?"

We wrześniu byłam na cmentarzu porządkować grób przed Wszystkimi Świętymi - wcześniej, bo potem jest tłok. Klęczałam przy płycie Stefana i powiedziałam na głos: „Widzisz, Stefek, teraz to dopiero jestem sama." Jakaś kobieta z sąsiedniego grobu spojrzała na mnie ze współczuciem. Odwróciłam wzrok.

I wtedy, w październiku, Kasia zadzwoniła akurat kiedy wracałam z działki. Byłam zmęczona, bolały mnie kolana, miałam ziemię pod paznokciami i dość. Powiedziałam to, co myślałam od tygodni: „Kasiu, ja chyba sprzedam tę działkę. Nie dam rady sama. Plecami nie ruszam, grządki zarastają, a Stefan to robił wszystko." Kasia milczała przez chwilę, a potem zapytała: „Mamo, ale ile ta działka jest teraz warta?"

Nie odpowiedziałam od razu. Coś mnie zatkało - nie powiedziała „mamo, ale może ci pomożemy", nie powiedziała „nie sprzedawaj, tata by nie chciał", nie powiedziała „a może byśmy się umówili na weekend i razem ogarnęli". Zapytała o cenę. Wykrztusiłam: „Nie wiem. Zofia mówi, że sąsiednia poszła za pięćdziesiąt tysięcy." „Pięćdziesiąt tysięcy?" - powtórzyła Kasia takim tonem, jakby nagle obudziło ją coś, co przez cały rok spało.

Wieczorem zadzwonił Marek. Niby mimochodem, niby „co tam, mamo", ale po pięciu minutach: „Kasia mówiła, że myślisz o sprzedaży działki?" Potwierdziłam. I usłyszałam: „Mamo, nie rób nic pochopnie. Przyjedźmy w sobotę, porozmawiamy." Pomyślałam: w sobotę. Porozmawiamy. Przez pół roku nie znaleźli soboty, żeby porozmawiać ze mną o czymkolwiek. A teraz nagle mają wolny termin.

I rzeczywiście - sobota, dziesiąta, dwa samochody pod blokiem. Tort czekoladowy od cukiernika, nie z Biedronki. Kwiaty od Kasi - gerbery, bo wie, że lubię. Marek z butelką wina i szerokim uśmiechem. Wnuki z krzykiem „babcia!" wbiegły na klatkę schodową, a ja otworzyłam drzwi i uśmiechnęłam się, bo co miałam zrobić? Przecież nie powiem pięcioletniemu Kubusiowi: „Wujek i mama przyjechali, bo babcia ma działkę za pięćdziesiąt tysięcy."

Siedzieliśmy przy stole w kuchni. Kroiłam tort, nalewałam herbatę, Zuzia rysowała na serwetce. Było prawie jak kiedyś. Prawie - bo brakowało Stefana na jego krześle i dlatego, że ja wiedziałam, dlaczego tu są, a oni myśleli, że ja nie wiem. Albo może myśleli, że nie ma to znaczenia.

Marek zaczął ostrożnie. Że on z Agnieszką się zastanawiali, że może nie trzeba sprzedawać obcym. Że mogliby „przejąć" działkę, zadbać o nią. Kasia natychmiast wtrąciła, że ona też by chciała, bo Kubuś mógłby tam spędzać lato, i że w ogóle to niesłuszne, żeby Marek dostawał wszystko tylko dlatego, że jest starszy. Widziałam, jak Darek pod stołem ścisnął Kasię za rękę - sygnał: nie teraz.

Ale było już za późno. W ciągu kwadransa moje dzieci pokłóciły się przy moim stole, w moim mieszkaniu, o moją działkę, jakby mnie tam nie było. Jakbym była tylko pośrednikiem między nimi a kawałkiem ziemi z jabłonkami.

W pewnym momencie Marek powiedział: „Mamo, ty się nie wtrącaj, my to załatwimy między sobą." I wtedy odłożyłam nóż do tortu, wytarłam ręce w fartuch i powiedziałam spokojnie - tak spokojnie, że sami zamilkli: „Na tę działkę przyjeżdżaliście jako dzieci. Tata budował tę altankę trzy lata. Ja posadzę tam jeszcze jedną jabłonkę na wiosnę, jeśli mi kolana pozwolą. A jak nie - to sprzedam. Obcym. I kupię sobie za to sanatorium w Ciechocinku, bo nikt mnie nigdzie nie zaprasza."

Kasia zrobiła wielkie oczy. Marek otworzył usta i zamknął. Kubuś dalej rysował na serwetce.

Wyjechali przed piątą. Tort został na stole, zjedzony do połowy. Kwiaty postawiłam w wazonie - tym kryształowym, co dostaliśmy ze Stefanem na dwudziestą rocznicę ślubu. Wieczorem zadzwoniła Zofia z drugiego piętra, czy wszystko w porządku, bo słyszała, że miałam gości. „Miałam" - powiedziałam. - „Przyjechali porozmawiać o działce." „I co?" - zapytała Zofia. „I chyba wreszcie powiedzieli mi prawdę o sobie. Albo ja sobie."

Leżałam potem w łóżku i myślałam o jabłonce. O tym, czy naprawdę posadzę ją na wiosnę, czy to był tylko mój sposób, żeby powiedzieć: jeszcze tu jestem. Jeszcze to jest moje. Jeszcze mam coś, co chcecie.

I nie wiem, co jest gorsze - to, że moje dzieci przyjechały dopiero wtedy, kiedy usłyszały o pieniądzach, czy to, że ja, ich matka, specjalnie o tych pieniądzach wspomniałam, bo nie miałam już innego sposobu, żeby je tu ściągnąć.