Od trzydziestu lat siostra pożycza ode mnie „do pierwszego". Wszystko zapisywałam w zeszycie, z datami. Na jej siedemdziesiąte urodziny podarowałam jej ten zeszyt. Na ostatniej stronie: czterdzieści dwa tysiące sto złotych. Pod spodem: „umorzone".

Widziałam, jak otwiera okładkę. Jak przesuwa palcem po pierwszym wpisie - „14 marca 1994, 50 zł, na buty dla Paulinki". Jak jej twarz się zmienia. Najpierw zdziwienie, potem coś jakby uśmiech, a na końcu - i tego się nie spodziewałam - coś twardego. Kamiennego. Podniosła na mnie oczy i powiedziała tylko jedno zdanie: „Ty to naprawdę wszystko liczyłaś?".

Nie tak to sobie wyobrażałam.

Mam na imię Grażyna, niedawno skończyłam siedemdziesiąt dwa lata. Halina jest młodsza ode mnie o dwa lata. Całe życie mieszkałyśmy blisko siebie - ja na Pradze-Południe, ona na Grochowie. Dwadzieścia minut autobusem, pięć przystanków.

Wystarczająco daleko, żeby nie wchodzić sobie w drogę. Wystarczająco blisko, żeby wpadać z siatką mandarynek i zostawać na herbacie.

Nasz ojciec był kolejarzem, mama pracowała na poczcie. Wyrosłyśmy w bloku przy Lubelskiej, w mieszkaniu, gdzie ściany były tak cienkie, że słyszałam, jak Halina przewraca się przez sen na górnym łóżku piętrowym. Nigdy nie było u nas bogato, ale mama powtarzała: „Siostry to siostry, jak jedna nie poda ręki drugiej, to kto poda?". Wzięłam to sobie do serca. Może za bardzo.

Halina pierwszy raz pożyczyła pieniądze w dziewięćdziesiątym czwartym. Jej Wiesław właśnie stracił robotę w zakładach na Kamionku. Restrukturyzacja, jak to wtedy mówili. Halina stała w moich drzwiach z córką na ręku i powiedziała: „Grażynka, pożycz mi stówę do pierwszego, Paulinka potrzebuje butów na wiosnę". Dałam. Zapisałam. Nie dlatego, że jej nie ufałam. Raczej z nawyku - dwadzieścia lat w księgowości w spółdzielni mieszkaniowej robi swoje. Każdą złotówkę się notuje.

Oddała po dwóch tygodniach. Potem pożyczyła znowu - na leki dla Paulinki, na rachunek za gaz. Oddawała, choć coraz wolniej. W dziewięćdziesiątym szóstym Wiesław znalazł robotę na budowie, wydawało się, że się odkręci. Ale wtedy Halina zaszła w drugą ciążę, urodził się Darek, i znowu - „Grażynka, do pierwszego". Ja pracowałam, mój Andrzej miał stałą pensję w PKP, nie mieliśmy dzieci. Dawałam.

Zapisywałam dalej. Pięćdziesiąt złotych, sto, czasem dwieście. Raz, w dwutysięcznym drugim, tysiąc - bo Wiesław miał wypadek na budowie i czekali na odszkodowanie z ZUS-u. Za każdym razem to samo: „Do pierwszego, Grażynka. Oddam". I oddawała. Częściej nie. Zeszyt puchł. Pod koniec pierwszej dekady nowego tysiąclecia skończyłam jeden i kupiłam drugi - taki sam, w kratkę, z Biedronki za trzy złote.

Andrzej wiedział. Nie komentował, bo Andrzej z natury nie komentował. Dopiero raz, chyba w dwa tysiące dziesiątym, kiedy Halina pożyczyła dwa tysiące na komunię Darka, mój mąż spojrzał na mnie znad gazety i powiedział: „Grażyna, ty wiesz, że ona nie oddaje?". Wiedziałam. Oczywiście, że wiedziałam. Miałam to czarno na białym, z datami.

Ale jak miałam odmówić? Halina to Halina. Gdy mama leżała w szpitalu z biodrem, to Halina jeździła do niej codziennie, bo mieszkała bliżej. Gdy ja miałam operację woreczka żółciowego, Halina przynosiła mi rosół przez tydzień. Robiła mi na drutach szalik co roku na imieniny. Pamiętała o rocznicy ślubu, o dniu, w którym zmarł Andrzej. Siostry to siostry.

Andrzej odszedł w dwa tysiące osiemnastym. Rak płuc, trzy miesiące od diagnozy do końca. Halina wtedy siedziała ze mną co wieczór, robiła herbatę, nie mówiła nic mądrego - po prostu była. I właśnie tamtego roku, może dwa miesiące po pogrzebie, przyszła i powiedziała: „Grażynka, wiem, że to zły moment, ale Darek potrzebuje na kaucję za mieszkanie...".

Dałam trzy tysiące. Zapisałam. I wtedy pierwszy raz pomyślałam: po co ja to robię? Po co ten zeszyt? Co chcę udowodnić? Komu?

Przez następne lata pytanie wracało. Liczyłam. Sumowałam na kalkulatorze. Wychodziło coraz więcej. Dwadzieścia tysięcy, trzydzieści, trzydzieści osiem. Halina przychodziła, pożyczała, obiecywała, nie oddawała. Albo oddawała połowę. Albo oddawała i za tydzień pożyczała znowu. Karuzela, która kręciła się od trzech dekad.

Gdy Halina zbliżała się do siedemdziesiątki, zaczęłam myśleć o prezencie. Córka jej, Paulinka, organizowała przyjęcie w restauracji na Saskiej Kępie - nic wystawnego, rosół, schabowy, tort. Trzydzieści osób. Ja miałam siedzieć obok siostry, jak zawsze.

Nie wiem, kiedy dokładnie podjęłam decyzję. Może któregoś wieczoru, kiedy siedziałam sama w kuchni z tym zeszytem i liczyłam ostatnią stronę. Czterdzieści dwa tysiące sto złotych. Trzydzieści lat. Setki drobnych kwot, które złożyły się na sumę większą niż mój roczny dochód na emeryturze.

Mogłam te pieniądze odpisać. Zapomnieć. Wyrzucić zeszyt. Ale to by było kłamstwo - udawanie, że nie liczyłam, skoro liczyłam. Mogłam go jej dać z żądaniem zwrotu. Ale po co? Halina żyje z emerytury i alimentów od Wiesława, który dawno się wyprowadził.

Więc na ostatniej stronie, pod sumą, napisałam jedno słowo: „umorzone". Zapakowałam zeszyt w papier w kwiatki, dorzuciłam kartkę urodzinową ze słonecznikami i pojechałam na Saską Kępę.

Halina otwierała prezenty po torcie. Paulinka dała jej kolczyki, Darek - koc z wełny alpaki, sąsiadka z klatki - doniczkę storczyka. Potem wzięła mój pakunek. Rozpakowała. I zobaczyłam, jak czyta.

Cisza między nami trwała może dziesięć sekund. Ale to były najdłuższe sekundy w moim życiu.

„Ty to naprawdę wszystko liczyłaś?" - powtórzyła, zamykając zeszyt.

„Liczyłam" - odpowiedziałam. „I właśnie dlatego mogę umorzyć."

Halina odłożyła zeszyt na stół, między talerzyki z resztkami tortu. Podziękowała gościom za prezenty. Nie wspomniała o moim. Resztę wieczoru rozmawiałyśmy o pogodzie, o nowym kolanie Paulinki, o cenach masła. Jakby nic się nie stało.

Od tamtej soboty minęły cztery miesiące. Halina nie zadzwoniła ani razu. Nie przyszła z siatką mandarynek. Paulinka napisała mi SMS-a: „Ciociu, mama mówi, że ją upokorzyłaś przy wszystkich". Odpowiedziałam: „Nikt nie widział, co było w środku, tylko ona i ja". Paulinka nie odpisała.

Siedzę w kuchni, w tym samym miejscu, gdzie przez trzydzieści lat otwierałam drzwi Halinie. Herbata stygnie. Na półce stoi drugie naczynie - to, z którego piła siostra, zawsze to samo, niebieskie z pęknięciem na uszku. Nie schowałam go.

Ludzie mówią: wybaczyłaś, to szlachetne. Ale czy ja wybaczyłam? Czy raczej policzyłam wszystko co do grosza i podpisałam rachunek, żeby Halina wiedziała, ile dokładnie jest mi winna? Chciałam dać jej wolność od długu. A może chciałam, żeby wreszcie zobaczyła, co dla niej robiłam przez te wszystkie lata?

Nie wiem. Naprawdę nie wiem. Wiem tylko, że niebieska filiżanka stoi na półce i czeka.