W sobotę nie odbierałam telefonu - pojechałam z klubem seniora na koncert do Opola, pierwszy od czterdziestu lat. Wróciłam po północy. Córka czekała na klatce: „Mamo, gdzie ty się szlajasz, mieliśmy plany!". Ja też miałam.
Stała na półpiętrze w rozpiętej kurtce, z telefonem w dłoni i taką miną, jakbym wróciła z nocnej eskapady w wieku szesnastu lat. Tyle że ja mam sześćdziesiąt trzy. Przez chwilę patrzyłyśmy na siebie w mdłym świetle klatki schodowej, a ja czułam, jak powoli gaśnie we mnie ta lekka, pęcherzykowa radość, którą wiozłam autokarem z Opola przez całą drogę. Zacisnęłam palce na programie koncertowym i powiedziałam spokojnie: „Agnieszka, wejdźmy do środka".
Nie weszła. Stała i mówiła. O tym, że dzwoniła siedem razy. Że miały razem jechać do IKEI po regał do pokoju Kuby, bo w niedzielę Dariusz ma samochód i mógłby pomóc. Że wszystko było ustalone. Że ja jestem nieodpowiedzialna. Słuchałam i myślałam o tym, jak dwie godziny temu Wiesława z naszego klubu seniora tańczyła na koncercie przy scenie, z rękami w górze, i jak ja się śmiałam tak głośno, że bolał mnie brzuch. Ostatni raz tak się śmiałam chyba przed emeryturą, jeszcze w księgowości, kiedy Halinka z działu kadr opowiadała kawały przy kawie z ekspresu.
Ale Agnieszka tego nie chciała słyszeć. Agnieszka chciała regał.
Muszę się cofnąć, żebyście zrozumieli. Po śmierci Zbyszka - cztery lata temu, rak płuc, trzy miesiące od diagnozy do pogrzebu - zostałam sama w trzypokojowym mieszkaniu na Gocławiu. Zbyszek był kierowcą TIR-a, potem magazynierem, potem chorym. Kochaliśmy się na swój cichy, codzienny sposób: ja gotowałam rosół w czwartki, on naprawiał wszystko, co się dało naprawić, i nigdy nie zapominał o moich imieninach. Kiedy umarł, zostały mi rachunki, cisza i Agnieszka z rodziną na Pradze Południe, piętnaście minut autobusem.
I to Agnieszka wtedy powiedziała: „Mamo, teraz ja się tobą zajmę". Myślałam, że chodzi o troskę. O to, że będzie dzwonić, pytać jak się czuję, może czasem wpadnie z sernikiem. Ale szybko się okazało, że „zajmę się tobą" oznacza coś zupełnie innego. Plan dnia. Plan tygodnia. W poniedziałek Kuba ma angielski, więc ja odbieram go ze szkoły. We wtorek Agnieszka jedzie na siłownię, więc ja gotuję obiad u niej. W środę zakupy w Biedronce, lista na lodówce. Czwartek - sprzątanie. Piątek - pranie Kuby, bo Agnieszka nie nadąża. Sobota i niedziela - „zobaczymy, mamo, pewnie coś się znajdzie".
Zawsze się znajdowało.
Nie mówię, że nie lubię spędzać czasu z wnukiem. Kuba ma dziewięć lat, jest mądry, zabawny, umie robić papierowe samoloty, które lecą przez cały salon. Ale kiedy ostatnio zapytałam Agnieszkę, czy w sobotę mogłabym pojechać z klubem seniora na wycieczkę do Kazimierza, usłyszałam: „Mamo, to bez sensu, te wycieczki to dla starych ludzi". Ja jestem stary człowiek, pomyślałam. A potem pomyślałam: nie. Nie jestem.
Do klubu seniora zapisałam się w styczniu. Potajemnie, jak nastolatka, która chowa papierosy w plecaku. Spotkania w czwartki, w domu kultury na Grochowskiej. Prowadzi Lucyna, emerytowana nauczycielka - energiczna, głośna, z takimi kolorowymi chustami, że widać ją z drugiego końca ulicy. Pierwszego dnia piłam herbatę z cytryną i nie odzywałam się. Drugiego dnia śpiewałyśmy piosenki Grechuty. Trzeciego dnia ktoś powiedział, że organizują wyjazd na festiwal do Opola, i poczułam coś, czego nie potrafiłam nazwać. Tęsknotę? Nie. Chęć.
Agnieszcze powiedziałam, że w czwartki chodzę na gimnastykę dla kręgosłupa. Nie pytała o szczegóły - pasowało jej, bo Kuba w czwartki jest na zajęciach dodatkowych. Wszystko się zgadzało w jej wielkim kalendarzu, gdzie ja byłam wpisana jak kolejna pozycja między dentystą a ratami za samochód Dariusza.
O koncercie w Opolu zdecydowałam tydzień wcześniej. Lucyna powiedziała, że zostało jedno miejsce w autokarze. Dwieście złotych za bilet, przejazd i kanapki. Poczułam, jak serce mi przyspiesza. Dwieście złotych - moja emerytura to dwa tysiące osiemset, nie jest lekko, ale pieniądze miałam odłożone z urodzin, bo Agnieszka dała mi w kopercie „na coś fajnego". Pomyślałam: to jest coś fajnego.
W sobotę rano wyszłam z domu o siódmej. Telefon zostawiłam na dnie torebki, na wyciszeniu. Nie dlatego, że chciałam zrobić córce na złość. Po prostu chciałam mieć jeden dzień, w którym nikt mi nie powie, co mam robić. Jeden dzień, kiedy to ja decyduję, o której wracam.
Koncert był piękny. Taki, jakim pamiętałam z telewizji w latach osiemdziesiątych, kiedy Zbyszek jeszcze jeździł trasami, a ja siadałam wieczorem przed ekranem z Agnieszką na kolanach. Światła, muzyka, ludzie. Wiesława tańczyła. Celina z naszego klubu - ta drobna, cicha, co zawsze siedzi z tyłu - klaskała tak mocno, że poczerwieniały jej dłonie. A ja stałam w tłumie i płakałam. Nie ze smutku. Z tego, że żyję i że mi się podoba, że żyję.
W autokarze w drodze powrotnej jedliśmy kanapki z żółtym serem i piliśmy herbatę z termosu. Lucyna opowiadała dowcipy. Jechaliśmy przez ciemną Polskę, wioski, lasy, stacje benzynowe, i ja myślałam o Zbyszku. O tym, że on by zrozumiał. Zawsze mówił: „Bożena, ty za mało chcesz". Miał rację.
A potem wróciłam i na klatce stała Agnieszka.
Gdy wreszcie weszłyśmy do mieszkania, zrobiłam herbatę. Postawiłam dwa kubki na stole, ten z nadrukiem „Najlepsza Babcia" i ten zwykły, biały. Agnieszka siedziała naprzeciwko i milczała, co było gorsze niż krzyk. W końcu powiedziała cicho: „Mamo, ja się o ciebie martwię. Sama w nocy, nieodebrane telefony. Gdyby ci się coś stało?".
I ja rozumiem. Naprawdę rozumiem. Jest moją jedyną córką. Boi się, że straci mnie tak, jak straciła ojca - nagle, bez ostrzeżenia. Ale jest też coś innego w jej głosie. Coś, co słyszę od czterech lat i czego ona sama chyba nie słyszy. Irytacja. Irytacja, że ja nie byłam tam, gdzie miałam być. Że wypadłam z grafiku. Że regał do pokoju Kuby nadal stoi w kartonie w IKEI.
„Agnieszka" - powiedziałam i poczułam, jak mi drży głos - „ja cię kocham. I Kubę kocham. Ale ja nie jestem twoją nianią. Nie jestem twoją sprzątaczką. Nie jestem wolnym terminem w kalendarzu".
Patrzyła na mnie, jakbym mówiła po chińsku.
„Mamo, co ty wygadujesz? Ja tylko proszę, żebyś odbierała telefon!"
„A ja proszę, żebyś mnie zapytała, czy mam plany, zanim wpiszesz mnie w swoje".
Cisza. Długa. Tykanie zegara na ścianie, tego starego, z kukułką, który Zbyszek kupił na targu w Nowej Hucie trzydzieści lat temu. Agnieszka wstała, włożyła kurtkę. W drzwiach odwróciła się i powiedziała: „Dzwonię jutro". Nie „przepraszam". Nie „masz rację". Nie „opowiesz mi o koncercie?". Tylko „dzwonię jutro" - jakby chciała mnie zapewnić, że kontrola zostaje.
Zamknęłam drzwi. Umyłam kubki. Wytarłam stół. Położyłam program koncertowy na półce przy zdjęciu Zbyszka, obok kryształowego wazonu, który dostaliśmy na ślub. Potem usiadłam w fotelu, w ciemnym salonie, i długo patrzyłam na telefon leżący na komodzie.
W niedzielę rano Agnieszka zadzwoni. Będzie pytać o IKEĘ. I ja będę musiała zdecydować - odebrać czy pojechać z Lucyną na spacer nad Wisłę, tak jak obiecałam.
Jeszcze nie wiem, co zrobię. Ale wiem, że program koncertowy nie wraca do szuflady.
