Na parapecie suszę majeranek, lubczyk i miętę - jak uczyła mama, w płóciennych woreczkach. Synowa chwaliła się przy obiedzie „ziołami z targu eko, osiemnaście złotych słoiczek". Mój lubczyk, który im dałam, stoi w ich szafce trzeci rok. Podpisany moją ręką - nieotwarty.
Zobaczyłam go w Wielkanoc, kiedy Patrycja poprosiła, żebym podała jej z górnej półki mąkę na babkę. Sięgnęłam, przesunęłam opakowanie cukru waniliowego i wtedy go dostrzegłam - mój słoiczek, z naklejką wyciętą z zeszytu w kratkę, oklejoną taśmą izolacyjną, żeby nie odpadła. „Lubczyk - mama Grażyna, 2021" - napisane moim pochyłym pismem. Fabryczna folia na nakrętce nawet nie była naruszona.
Nie powiedziałam ani słowa. Podałam mąkę, zamknęłam szafkę i wróciłam do obierania jajek. Ale coś we mnie zamarło. Takie drobne ukłucie, które potem nie chciało przejść przez wiele tygodni.
Mam na imię Grażyna, skończyłam sześćdziesiąt trzy lata w styczniu. Całe życie mieszkam w Poznaniu, na Ratajach - najpierw z rodzicami, potem z Andrzejem, a od ośmiu lat sama, bo Andrzej odszedł na zawał w pięćdziesiątym szóstym roku życia, na przystanku autobusowym, w drodze do pracy. Syn Bartek jest jedynakiem. Ma trzydzieści cztery lata, pracuje w firmie informatycznej i od sześciu lat jest z Patrycją, która prowadzi coś, co sama nazywa „blogiem o świadomym życiu".
Patrycja jest ładna, zadbana i zawsze pachnie czymś, co kosztuje więcej niż moja miesięczna emerytura z ZUS-u. Nie mówię tego ze złośliwością. Stwierdzam fakt. Kiedy Bartek ją przyprowadził pierwszy raz na obiad, podałam rosół z makaronem i kotlety mielone. Patrycja zjadła pół talerza zupy i grzecznie powiedziała, że mielonych nie je, bo „ogranicza przetworzone mięso". Pokiwałam głową. Schowałam do lodówki jej porcję i zjadłam ją sama następnego dnia.
Przez pierwszy rok próbowałam. Naprawdę próbowałam. Zapraszałam ich na niedzielne obiady, piekłam sernik na Wielkanoc, robiłam bigos na Wigilię. Patrycja zawsze przynosiła coś swojego - humus, jakieś pasty, raz takie płaskie chrupkie pieczywo, które smakowało jak tektura. Stawiała na stole obok mojego bigosu i mówiła: „Proszę, spróbujcie, to jest naprawdę zdrowe". Bartek próbował, chwalił i jedno, i drugie. Dyplomata. Całkiem jak ojciec.
Z ziołami zaczęło się trzy lata temu. Przyjechali w odwiedziny w sierpniu, akurat kiedy suszył się lubczyk. Parapety miałam pełne - woreczki płócienne, takie same jak mama robiła, szyte na maszynie Singer, którą odziedziczyłam po niej razem z przepisem na żurek i przekonaniem, że lubczyk z własnego parapetu jest wart więcej niż cokolwiek ze sklepu.
- Mamo, co to za zapach? - spytał Bartek, wchodząc do kuchni. - Jak u babci Hali.
- Bo to ten sam lubczyk - odpowiedziałam. - Z nasion, które babcia mi dała. Suszę, jak ona uczyła.
Patrycja stanęła w drzwiach i powąchała teatralnie.
- O, jak cudownie. Ja też ostatnio kupuję zioła na targu ekologicznym. Majeranek, tymianek, nawet szałwię. Osiemnaście złotych za słoiczek, ale warto, bo wiadomo, skąd pochodzą.
Milczałam chwilę. Potem powiedziałam:
- To ja wam dam swojego lubczyku. Za darmo i wiadomo skąd - z mojego parapetu.
Zaśmiała się. Bartek powiedział: „Super, mamo". Wsypałam lubczyk do czystego słoiczka po dżemie, napisałam naklejkę i podałam Patrycji. Wzięła, powiedziała „dziękuję", schowała do torby. I tyle.
Teraz, po trzech latach, stał nieotwarty na górnej półce. Za cukrem waniliowym, którego też nikt nie używał.
To nie jest historia o lubczyku. Wiem o tym. Lubczyk to tylko słoiczek z naklejką, suszony liść, nic wielkiego. Ale ja, stojąc przy tych jajkach wielkanocnych z obieraczką w ręku, myślałam o tym, ile takich słoiczków oddałam w życiu. Ile razy wyciągnęłam rękę z czymś, co miało znaczenie dla mnie, a dla drugiej strony było tylko kolejnym przedmiotem do schowania na półkę.
Po Wielkanocy przestałam dzwonić co drugi dzień. Nie z zemsty. Po prostu zabrakło mi na to siły. Bartek zadzwonił po dwóch tygodniach.
- Mamo, wszystko w porządku? Dawno się nie odzywałaś.
- A ty dawno nie dzwoniłeś - odpowiedziałam spokojnie.
Cisza. Bartek nie jest przyzwyczajony, że mówię wprost. Przez trzydzieści cztery lata byłam matką, która nie narzeka, nie wymaga, nie stawia warunków. Andrzej mawiał, że jestem jak ten lubczyk - cicha, niepozorna, ale bez mnie żadna zupa nie smakuje.
- Mamo, czy coś się stało?
- Nie. Nic się nie stało, synku. Po prostu się zastanawiam.
- Nad czym?
Chciałam mu powiedzieć o tym słoiczku. O trzech latach na półce. O tym, jak Patrycja kupuje zioła za osiemnaście złotych, a moje stoją nieotwarte. O tym, że to nie o zioła chodzi, tylko o coś dużo większego - o to, że jestem jak ten woreczek płócienny, który nie pasuje do ich świata szkła i etykietek. Ale nie powiedziałam.
- Nad rosołem na niedzielę - skłamałam. - Przyjdziecie?
- Jasne, mamo. Patrycja ma jakieś spotkanie, ale ja przyjadę.
Przyjechał sam. Zjadł dwa talerze rosołu z makaronem, poprosił o dokładkę kotletów i powiedział, że pyszne. Siedział przy stole jak kiedyś, kiedy miał dziesięć lat i wracał ze szkoły głodny. Przez chwilę było jak dawniej.
A potem, przy herbacie, powiedział:
- Mamo, Patrycja chce urządzić moje urodziny w restauracji. Taka kolacja na dwadzieścia osób. Będą jej rodzice, jej znajomi, no i ty oczywiście.
Oczywiście. To słowo uderzyło mnie bardziej, niż powinno. „Oczywiście" - jakby moja obecność była dopiskiem, uzupełnieniem listy, a nie czymś oczywistym naprawdę.
- A mogę coś upiec? - spytałam. - Sernik, jak lubisz?
Bartek zawahał się. Tylko sekundę, ale ja tę sekundę widziałam.
- Wiesz, mamo, restauracja ma swoją ofertę deserową. Patrycja już wszystko ustaliła z cukiernikiem. Ale dzięki za propozycję.
Dzięki za propozycję. Jak w mailu z pracy.
Kiedy wyszedł, umyłam naczynia i usiadłam przy stole. Na parapecie suszył się majeranek. Pachniał dokładnie tak samo jak trzydzieści lat temu, kiedy mama wieszała woreczki w kuchni na Wildzie i mówiła: „Grażynka, zapamiętaj, bo kiedyś będziesz to robić dla swoich".
Robię. Tylko nie wiem już, dla kogo.
Następnego dnia pojechałam na ich osiedle. Miałam klucz, który Bartek dał mi „na wszelki wypadek". Nigdy go nie użyłam - zawsze dzwoniłam dzwonkiem. Tym razem weszłam cicho, bo nikogo nie było w domu. Otworzyłam szafkę w kuchni, sięgnęłam na górną półkę i zabrałam swój słoiczek lubczyku.
Stoi teraz z powrotem na moim parapecie, między majerankiem a miętą. Folia na nakrętce wciąż nienaruszona.
Za tydzień urodziny Bartka w restauracji. Kupiłam mu koszulę - ładną, w jego rozmiarze, zapakowaną w ozdobny papier. Sernika nie upiekę.
Ale czasem myślę, że powinnam była jednak zostawić ten słoiczek na ich półce. Może pewnego dnia Patrycja by go otworzyła. A może nie. Czy to w ogóle ma jeszcze znaczenie?
