Trzydzieści lat mówiłam o teściowej „stara" - do męża, do koleżanek, przy dzieciach. W maju ożenił się mój syn. W czwartek usłyszałam przez ścianę, jak synowa mówi do telefonu: „no, jest tu ta stara". Wieczorem zaniosłam teściowej ciasto - pierwsze od

Trzydzieści lat mówiłam o teściowej „stara" - do męża, do koleżanek, przy dzieciach. W maju ożenił się mój syn. W czwartek usłyszałam przez ścianę, jak synowa mówi do telefonu: „no, jest tu ta stara". Wieczorem zaniosłam teściowej ciasto - pierwsze od trzydziestu lat.

Stałam wtedy za ścianą w pokoju Kamila - tym, który teraz dzielił z Patrycją. Szukałam koca, bo w nocy robiło się chłodno, a oni jeszcze nie kupili własnego. Patrycja rozmawiała w kuchni. Głos miała wesoły, lekki, bez cienia złośliwości. „Nie, nie wiem, kiedy wyjdzie. No, jest tu ta stara, to muszę cicho. Pogadamy później." I się zaśmiała.

Odłożyłam koc na łóżko. Usiadłam. Nogi miałam jak z waty. Nie dlatego, że mnie obraziła - w końcu co to za wielka sprawa, „stara". Ale dlatego, że usłyszałam siebie. Dokładnie siebie sprzed trzydziestu lat.

Mam na imię Bożena. Sześćdziesiąt jeden lat, całe życie w Poznaniu, od dwudziestu pięciu lat na tym samym osiedlu z wielkiej płyty. Z okna widzę blok teściowej - sto pięćdziesiąt metrów w linii prostej, pięć minut spacerkiem, trzydzieści lat dystansu.

Andrzej przywiózł mnie tu w dziewięćdziesiątym trzecim, tuż po ślubie. Miałam dwadzieścia osiem lat, dyplom z księgowości i absolutną pewność, że jego matka mnie nienawidzi. Stanisława - tak miała na imię - nie przyszła na nasz ślub cywilny. Tłumaczyła się ciśnieniem. Andrzej wierzył. Ja nie.

Na weselu kościelnym, które zorganizowaliśmy trzy miesiące później, siedziała w pierwszym rzędzie z miną, jakby żuła cytrynę. Nie powiedziała ani słowa o mojej sukience. Nie pogratuowała. Przy obiedzie nachyliła się do Andrzeja i szepnęła coś, co usłyszałam mimo muzyki: „Zobaczysz, ta ci życie zmarnuje."

I ja ją za to znienawidziłam. Cicho, uporządkowanie, po kobiecemu. Nie robiłam awantur. Po prostu zaczęłam mówić „stara".

„Stara znowu dzwoniła." „Stara chce przyjść na obiad." „Idź do starej, skoro ci tak zależy." Andrzej początkowo protestował, a potem przestał. Przyzwyczaił się, jak człowiek przyzwyczaja się do krzywo wiszącego obrazka. Dzieci - Kamil i Ola - wyrosły z tym słowem jak z częścią domowego słownika. Babcia Stasia to było jedno. „Stara" - drugie. I wiedzieli, że jedno jest na oficjalnie, a drugie - nasze, domowe.

Stanisława przynosiła dzieciom prezenty na imieniny. Ja dziękowałam chłodno. Robiła pierogi na Wigilię. Ja mówiłam, że wolę swoje. Prosiła, żebym wpadła na herbatę. Ja nie wpadałam. Przez trzydzieści lat nie zaniosłam jej ani jednego ciasta, choć piekłam co tydzień - serniki, szarlotki, makowce na święta. Dla koleżanek z pracy, dla sąsiadki z trzeciego piętra, dla pani z poczty. Nigdy dla niej.

A teraz stałam w pokoju syna i słyszałam, jak historia zatacza koło z precyzją, na którą nie byłam przygotowana.

Patrycja weszła do pokoju pięć minut później. Uśmiechnęła się do mnie, zapytała, czy znalazłam koc. Normalna, miła, ciepła. Tak samo jak ja byłam normalna, miła i ciepła, kiedy Stanisława stała przede mną - a potem odkładałam słuchawkę po rozmowie z koleżanką i mówiłam: „Matko, ta stara mnie wykończy."

Wróciłam do siebie. Andrzej siedział przed telewizorem. Powiedziałam mu, co usłyszałam. Patrzył na mnie chwilę, a potem powiedział cicho:

- No i co ci się dziwisz, Bożena?

Nie powiedział tego złośliwie. Raczej ze zmęczeniem. Jakby czekał na ten moment od lat.

- Jak to „co mi się dziwi"? - syknęłam.

- Kamil przy niej pewnie mówi o tobie tak samo, jak ty mówiłaś przy nim o mojej matce.

Chciałam powiedzieć, że to co innego. Że Stanisława zasłużyła. Że ja nie jestem taka jak ona. Ale otworzyłam usta i żadne słowo nie wyszło, bo nagle zobaczyłam coś, czego nie chciałam widzieć. Trzydzieści lat skompresowane w jedną sekundę. Wszystkie te „stara" powiedziane przy kolacji. Kamil miał wtedy pięć lat, dziesięć, piętnaście. Jadł zupę i słuchał. Uczył się.

W nocy nie spałam. Leżałam i myślałam o Stanisławie. O tym, jak trzy lata temu złamała biodro i nie zadzwoniłam. Zadzwonił Andrzej. Ja powiedziałam: „Stara sobie poradzi." O tym, jak na komunii Kamila siedziała sama przy stoliku, bo nikt jej nie dosiadł, a ja nie zaproponowałam. O dziesiątkach drobnych okrucieństw, które wtedy wydawały się sprawiedliwością.

A może były sprawiedliwością? Może Stanisława naprawdę była trudna, zazdrosna, złośliwa? Może tamto zdanie na weselu zasługiwało na trzydzieści lat kary?

Rano upiekłam sernik. Ten z rodzynkami, na kruchym spodzie, według przepisu mojej mamy. Nie wiem, dlaczego akurat sernik. Może dlatego, że łatwiej nieść ciasto niż przeprosiny.

Stanisława otworzyła drzwi i patrzyła na mnie jak na listonosza, który pomylił adresy. Miała osiemdziesiąt cztery lata. Była drobna, sucha, w swetrze zapinanym pod samą szyję mimo maja. Mieszkanie pachniało rumiankiem i czymś starym, trudnym do nazwania - może samotnością, może przyzwyczajeniem.

- Bożena? - powiedziała. Nie „co ty tu robisz" ani „czego chcesz". Tylko moje imię z pytajnikiem.

- Upiekłam sernik - powiedziałam. - Pomyślałam, że może pani... że może byś zjadła kawałek.

To „pani" przeszło w „ty" w połowie zdania i obie to usłyszałyśmy. Stanisława cofnęła się, wpuszczając mnie do środka. Na komodzie w przedpokoju stało zdjęcie Kamila ze ślubu. Obok - moje zdjęcie z Andrzejem, czarno-białe, z dziewięćdziesiątego trzeciego. Nie wiedziałam, że je ma.

Siedziałyśmy w kuchni. Piłyśmy herbatę z cytryną, jak dwie obce kobiety w poczekalni u lekarza - uprzejmie, ostrożnie, bez gwałtownych ruchów. Stanisława kroiła sernik powoli, starymi rękami. Spróbowała. Powiedziała: „Dobry." I nic więcej.

Nie padło słowo „przepraszam". Ani z mojej strony, ani z jej. Nie wiem nawet, czy powinno. Trzydzieści lat to za dużo na jedno przepraszam i za mało na dwa kawałki sernika.

Kiedy wychodziłam, Stanisława stanęła w drzwiach i powiedziała:

- Jak będziesz piekła następnym razem, to daj znać. Pomogę obrać jabłka.

Szłam przez podwórko z pustą formą do ciasta i myślałam o Patrycji. O tym, że ona jeszcze nie wie, co robi. Że za dwadzieścia lat będzie stać w kuchni i usłyszy coś, co powie wnuczka do telefonu. Albo nie usłyszy - i to będzie jeszcze gorsze.

Mogłam do niej pójść, porozmawiać, powiedzieć: „Słyszałam i proszę, nie rób tego." Ale nie poszłam. Bo kto uwierzy teściowej, która mówi: „Ja wiem lepiej"? Ja bym nie uwierzyła. Trzydzieści lat temu nie uwierzyłam.

W domu postawiłam formę na blacie. Andrzej spojrzał na mnie znad gazety.

- I jak? - zapytał.

- Zjadła kawałek - powiedziałam. - Mówi, że dobry.

- No widzisz.

Nie wiedziałam, co widzę. Czy to jest początek czegoś, czy tylko ciasto, które niczego nie zmieni. Czy da się naprawić trzydzieści lat jednym sernikiem i jednym „pomogę obrać jabłka". I czy w ogóle warto próbować naprawiać coś, co może już dawno nie jest złamane - tylko martwe.

Ale jabłka akurat dojrzewają w sierpniu. Zobaczymy.