Synowa założyła w pokoju Stasia kamerę z głośnikiem - „żeby mieć oko, mamo, jak pani pilnuje". Wczoraj kamera kazała mi nie śpiewać mu „tych starych piosenek". Śpiewałam dalej. Staś zasnął przy trzeciej zwrotce.
Głos Patrycji brzmiał jak z tunelu - metalicznie, z lekkim trzaskiem. „Proszę pani, prosiłam. Żadnego Wlazł kotek, żadnego Była sobie żabka. Staś ma na tablecie playlistę z muzyką relaksacyjną.
Proszę ją włączyć." Patrzałam na tę małą białą kamerkę na półce, tuż obok pluszowego misia, i czułam, jak coś mnie ściska w środku. Nie gniew. Coś gorszego. Poczucie, że jestem obserwowana jak złodziejka we własnym domu syna.
Ale to nie jest mój dom. To mieszkanie Tomka i Patrycji, na trzecim piętrze bloku przy Sokratesa na Bielanach. Ja mam swoje dwa pokoje z kuchnią na Woli, czterdzieści minut autobusem.
Przyjeżdżam we wtorki i czwartki, bo Patrycja pracuje do szesnastej w korporacji, a Tomek - mój jedyny syn - kończy na budowie różnie, czasem o piątej, a czasem dopiero o ósmej. Stasia trzeba odebrać z przedszkola o czternastej. To ja odbieram.
Mam sześćdziesiąt trzy lata. Na emeryturze od roku, po trzydziestu dwóch latach w bibliotece szkolnej na Bema. Myślałam, że emerytura będzie cicha. Że będę czytała, chodziła na spacery do Parku Sowińskiego, może zapiszę się na basen. A tymczasem emerytura pachnie kremem Bambino i ma trzy lata, brązowe oczy i dołeczki jak Tomek w dzieciństwie.
Stasia kocham tak, że aż mnie boli. To nie przesada. Fizycznie mnie boli - w klatce piersiowej, kiedy wyciąga do mnie ręce i mówi „Baba!", bo jeszcze nie umie powiedzieć „babcia". Kiedy przytula się do mnie mokrym po soku policzkiem. Kiedy zasypia mi na ramieniu w autobusie, wracając z placu zabaw.
Patrycja jest dobrą matką. Muszę to powiedzieć, bo to prawda. Staś jest zadbany, ma czyste ubranka, chodzi do logopedy, je ekologiczne jabłka i nie zna smaku cukierka. Patrycja czyta o wychowaniu, chodzi na warsztaty, rozmawia z innymi matkami na forach. Wszystko robi według planu. Ma arkusze w Excelu - jadłospis, harmonogram snu, tabelkę z rozwojem mowy. Ja tabelek nie mam. Ja mam trzydzieści lat doświadczenia z dziećmi w bibliotece i własnego syna, który wyrósł na uczciwego, pracowitego człowieka. Ale to chyba za mało.
Kamera pojawiła się dwa miesiące temu. Patrycja powiedziała to lekko, jakby między słowami o zakupach w Biedronce. „Mamo, założyłam monitoring w pokoju Stasia. Żeby pani miała wygodniej - jakby coś się działo, to ja zobaczę i pomogę z telefonu." Tomek siedział przy stole i jadł zupę. Nie podniósł głowy. Nie powiedział nic. I wtedy zrozumiałam, że to nie jest pomysł samej Patrycji. Że rozmawiali. Że zdecydowali razem, albo - co gorsza - że Tomek po prostu nie miał odwagi się sprzeciwić.
Przez pierwszy tydzień zachowywałam się jak na egzaminie. Mówiłam do Stasia wyraźnie, zmieniałam pieluchy szybko i sprawnie, podawałam jedzenie zgodnie z harmonogramem. Raz złapałam się na tym, że prostowałam się, wychodząc z kadru kamery. Prostowałam się jak uczennica przed tablicą. W swoim domu syna.
Potem było gorzej. Patrycja zadzwoniła przez głośnik, kiedy dałam Stasiowi kawałek mojego sernika. „Proszę pani, Staś nie je białego cukru. Rozmawiałyśmy o tym." Rozmawiałyśmy - znaczy: ona mówiła, a ja słuchałam. Kolejnym razem upomniała mnie, że niosę go na rękach po schodach. „Ma chodzić sam, to element samodzielności." Ma trzy lata. Schody mają trzynaście stopni i brakuje poręczy.
Nie kłóciłam się. Odkładałam sernik, stawiałam Stasia na podłodze, trzymałam za rękę, czekałam, aż pokona każdy stopień. Byłam grzeczna. Byłam taka grzeczna, że sama siebie nie poznawałam.
Aż do wczoraj.
Staś nie mógł zasnąć. Leżał w łóżeczku, wiercił się, pocierał oczy piąstkami i kwilił cicho. Włączyłam tę playlistę z tabletu - szum oceanu, jakieś dzwoneczki, coś jakby deszcz na liściach. Staś patrzył na mnie wielkimi oczami i powtarzał: „Baba. Baba." Wyciągał ręce.
Wzięłam go na kolana. Usiadłam na brzegu łóżeczka, przytuliłam i zaczęłam śpiewać. Cicho, pod nosem, jak śpiewałam Tomkowi trzydzieści lat temu. „Była sobie żabka mała, re re re re re, która sobie w polu grała, re re re re re..."
Głośnik trzasnął. „Proszę pani. Prosiłam o playlistę. Te stare piosenki nie są w naszym planie usypiania."
Patrzyłam na kamerę. Na to maleńkie czerwone światełko. I poczułam coś, czego nie czułam od lat - spokojny, twardy upór. Taki sam jak wtedy, gdy dyrektor szkoły chciał wyrzucić połowę książek z biblioteki, bo „i tak nikt nie czyta". Nie podniosłam głosu. Nie odpowiedziałam Patrycji. Odwróciłam się plecami do kamery i śpiewałam dalej.
„...że ją słońce zagrzało, re re re re re..."
Staś wtulił główkę w mój sweter. Ciepły, lekki, pachnący kremem i jabłkowym sokiem. Przy trzeciej zwrotce oddychał już równo. Zasnął z piąstką zaciśniętą na moim kołnierzu.
Kamera milczała.
Położyłam Stasia do łóżeczka. Przykryłam kocykiem. Wyszłam z pokoju i usiadłam w kuchni. Ręce mi drżały - nie z zimna, nie ze strachu. Z czegoś, co chyba było złością. Złością na siebie, że pozwoliłam na to tak długo. Że stałam się posłuszną figurką w cudzym planie wychowawczym. Że moje trzydzieści lat z dziećmi, moja miłość, moje kołysanki - zostały sprowadzone do „starych piosenek", które nie pasują do tabelki.
Wieczorem zadzwonił Tomek. „Mamo, Patrycja mówi, że znowu śpiewałaś Stasiowi te piosenki. Ona prosi, żebyś..."
„Tomek" - przerwałam mu. Pierwszy raz od bardzo dawna przerwałam synowi. „Czy ty pamiętasz Żabkę małą?"
Cisza. Długa. Słyszałam, jak oddycha.
„Pamiętam" - powiedział cicho. „Śpiewałaś mi ją co wieczór."
„I wyrosłeś na porządnego człowieka. Bez tabelek."
Znowu cisza. Potem chrząknął. „Mamo, pogadam z Patrycją." Ale to powiedział takim tonem, jakim ludzie mówią „zobaczymy" - bez obietnicy, bez pewności. Tomek zawsze unikał konfrontacji. Jeszcze jako chłopiec wolał ustąpić niż się kłócić. Myślałam, że to łagodność. Teraz nie wiem, czy to nie jest po prostu słabość.
Dziś rano piłam kawę na Woli i patrzyłam przez okno na podwórko. Jest wtorek - normalnie powinnam już jechać na Bielany. Autobus 171, potem przesiadka. Ale siedzę. I myślę.
Jeśli pojadę - będę śpiewać. Wiem to. Nie potrafię siedzieć obok płaczącego dziecka i włączać szum oceanu z tabletu. Nie potrafię być babcią na regulaminie. Jeśli nie pojadę - Staś zostanie z obcą opiekunką, bo Patrycja już dwa razy wspominała o niani z agencji. „Profesjonalistka, przeszkolona, z referencjami." Ktoś, kto nie będzie śpiewał starych piosenek. Kto nie będzie dawał sernika. Kto nie będzie niósł na rękach po schodach.
Na lodówce mam magnes z napisem „Najlepsza babcia na świecie". Staś go wybrał na pchlim targu - znaczy, wskazał palcem, a Tomek kupił. Patrzę na ten magnes i nie wiem, co robić.
Autobus 171 odchodzi za dwadzieścia minut.
