Córka wyjechała do Anglii „na rok, mamo, odłożymy i wrócę". Julka miała cztery lata. Córka wróciła po siedmiu. Julka mówi do mnie „mamo", do niej „ciociu". Córka ma do mnie żal: „nastawiłaś ją przeciwko mnie".
Kiedy usłyszałam te słowa, stałam przy zlewie, zmywałam talerze po obiedzie. Ręce miałam mokre, więc nie mogłam nawet gestem się obronić. Patrycja stała w drzwiach kuchni z walizką, którą dopiero co wniosła z korytarza. Siedem lat.
Siedem lat i dwa miesiące, jeśli być dokładną. A pierwsze, co mi powiedziała, to nie „cześć, mamo" - tylko pretensja.
Odwróciłam się do niej i zobaczyłam kogoś, kogo prawie nie poznawałam. Schudła, włosy miała krótsze, ciemniejsze niż kiedyś, a w oczach coś twardego, czego wcześniej nie było. Albo było, tylko ja nie chciałam widzieć.
- Julka! - zawołała w stronę pokoju. - Chodź tu, kochanie, to ja, mama!
Julka miała jedenaście lat. Siedziała nad zadaniem z matematyki, bo miała sprawdzian w piątek. Wyszła do przedpokoju, stanęła, popatrzyła na Patrycję, potem na mnie, i powiedziała spokojnie: „Cześć, ciociu." Jakby się przywitała z sąsiadką z trzeciego piętra.
Mam na imię Bożena, mam sześćdziesiąt dwa lata i całe dorosłe życie przepracowałam jako księgowa w spółdzielni mieszkaniowej w Poznaniu. Mąż, Ryszard, odszedł dwanaście lat temu - nie umarł, odszedł, do innej kobiety, do Kalisza. Patrycja była jedynym dzieckiem, które nam się udało. Jedno dziecko, jedna wnuczka. Taki mój cały świat.
Kiedy Patrycja wyjechała, Julka chodziła jeszcze do przedszkola na osiedlu. Odprowadzałam ją rano, odbierałam po trzeciej, gotowałam rosół, którego nie lubiła, i naleśniki z serem, które lubiła. Patrycja dzwoniła. Na początku codziennie.
- Mamo, tu jest praca, naprawdę jest. Darek już dostał na magazynie, ja zaczynam w poniedziałek w takim domu opieki, starsi ludzie, normalnie. Rok, mamo, odłożymy kasę i wracamy.
Rok. To słowo wracało jak refren. Rok potem: „Jeszcze pół roku, mamo, Darek chce zmienić na lepsze stanowisko." Potem: „Mamo, nie teraz, tu dopiero się rozkręcamy." Potem telefony zaczęły się robić rzadsze. Raz w tygodniu. Raz na dwa tygodnie. W któryś czwartek Julka podbiegła do mnie po przedszkolu i powiedziała: „Babciu, a kiedy mama zadzwoni?" Miała pięć lat. Nie odpowiedziałam. Przytuliłam ją tylko i poczułam, że pachnie kredkami i jabłkowym sokiem.
Dariusz, mąż Patrycji, odezwał się parę razy. Raz przysłał zdjęcie ich mieszkania - jakiś pokój, łóżko, plakat na ścianie. Napisał: „Tu fajnie, Julce się spodoba, jak przyjedziemy po nią." Ale nie przyjechali. Ani wtedy, ani rok później, ani dwa lata później.
Julka poszła do pierwszej klasy. Inne dzieci rysowały rodziny: mama, tata, dziecko, pies. Julka narysowała mnie i siebie. Ja duża, ona mała, obie z uśmiechem. Pani wychowawczyni zapytała: „A gdzie mama?" Julka odpowiedziała: „Babcia jest moją mamą." Wychowawczyni zadzwoniła do mnie po lekcjach, delikatnie, ostrożnie. Pytała, czy dziecko potrzebuje psychologa. Powiedziałam, że nie, że sobie radzimy. Byłam pewna, że sobie radzimy.
Pieniądze przychodziły. Tego nie odmówię Patrycji. Co miesiąc przelew - czterysta złotych, potem pięćset, potem tysiąc. Nigdy się nie spóźniła. Jakby wpłacała ratę za meble kupione na raty. Regularnie, bezosobowo, bez liściku. Kupowałam za to Julce buty, kurtkę na zimę, plecak do szkoły. Reszta szła na odłóżkę.
Patrycja zadzwoniła na Wigilię, kiedy Julka miała osiem lat. Usiadłam z telefonem na balkonie, mimo że było minus dziesięć, bo nie chciałam, żeby Julka słyszała, jak pytam córkę: „Kiedy wrócisz?" Patrycja milczała chwilę, potem powiedziała: „Mamo, ja tu mam życie. My tu mamy życie z Darkiem." Zapytałam: „A Julka to co? Julka nie jest życiem?" Rozłączyła się. Pięć minut później napisała SMS: „Przepraszam. Pogadamy po świętach."
Po świętach nie pogadałyśmy. Ani po Nowym Roku. Ani po feriach. Następny telefon był w marcu - Patrycja płakała, bo Darek ją zostawił. Wyjechał do jakiejś Angielki do Manchesteru. Zostały jej długi i wynajęte mieszkanie. Pytała, czy może przyjechać. Powiedziałam: „Przyjeżdżaj, córeczko." Ale nie przyjechała. Znalazła nową pracę, nowy pokój, nowe życie. Znowu.
Julka rosła. Z przedszkolaka zmieniła się w dziewczynkę, która czyta książki pod kołdrą z latarką, która pisze listy do Mikołaja i podpisuje je „Julka Nowakowska, ul. Hetmańska 14/37, Poznań", jakby Mikołaj mógł nie wiedzieć. Która czasem pytała o matkę, ale coraz rzadziej i coraz spokojniej, jak się pyta o pogodę na jutro.
W piątej klasie Julka zaczęła mówić do mnie „mamo". Nie prosiłam jej o to. Nie sugerowałam. Pewnego dnia rano, przy śniadaniu, powiedziała: „Mamo, podaj mi masło." Zamarłam z nożem w ręce. Popatrzyłam na nią. Uśmiechnęła się i wzruszyła ramionami: „No co? Jesteś moją mamą." Co miałam zrobić? Poprawić ją? Powiedzieć: „Nie, Juleczko, ja jestem babcią, a mama jest w Anglii i pracuje w domu opieki"? Nie powiedziałam nic. Podałam masło.
I może to był ten moment, w którym powinnam była zadzwonić do Patrycji i powiedzieć: „Wracaj, bo ją tracisz." A może powinnam była powiedzieć to trzy lata wcześniej. A może Patrycja sama powinna wiedzieć, że dziecko nie czeka wiecznie.
Teraz stała w mojej kuchni, z walizką i pretensjami. Julka wróciła do pokoju i zamknęła drzwi. Słyszałam przez ścianę, jak włączyła muzykę.
- Jak mogłaś jej na to pozwolić? - Patrycja patrzyła na mnie tak, jakbym to ja wyjechała. - Ona mówi do mnie „ciociu". Do własnej matki. Rozumiesz to?
- Rozumiem - powiedziałam cicho. - Rozumiem lepiej, niż ci się wydaje.
- Nastawiłaś ją. Mówiłaś jej złe rzeczy o mnie.
- Nigdy. Ani jednego złego słowa. Mam świadków - Krystynę z dołu, panią z przedszkola, wychowawczynię. Pytaj kogo chcesz. Julka sama wyciągnęła wnioski. Dzieci nie są głupie, Patrycja.
Córka usiadła na krześle i schowała twarz w dłoniach. Nie płakała. Siedziała tak długo, w ciszy, a ja nie wiedziałam, czy ją objąć, czy zostawić. Wybrałam coś pośrodku - postawiłam przed nią herbatę z cytryną, w tym kubku z Mikołajkiem, który Julka dostała w pierwszej klasie. Patrycja patrzyła na kubek i pewnie nie wiedziała, skąd on jest. Tyle rzeczy nie wiedziała.
Wieczorem Julka zapytała mnie szeptem w łazience: „Jak długo ona tu zostanie?" Powiedziałam: „Nie wiem, kochanie." Julka skinęła głową i dodała: „Okej. Ale ja śpię u ciebie, dobrze?"
Patrycja została. Śpi w pokoju Julki, na wersalce, którą rozkładam co wieczór. Julka śpi ze mną. Trwa to od trzech tygodni. Patrycja próbuje - robi śniadania, pyta o szkołę, proponuje wyjścia do kina. Julka jest uprzejma, ale chłodna, taka urzędniczo grzeczna, jak się rozmawia z obcymi w kolejce na poczcie. I widzę, że Patrycja się z tego krwawi wewnętrznie, choć na zewnątrz trzyma twarz.
A ja? Ja nie wiem, kim teraz jestem. Matką? Babcią? Złodziejką cudzego dziecka? Przez siedem lat robiłam to, co musiałam. Karmiłam, leczyłam, przytulałam po koszmarach, uczyłam wiązać buty i odrabiać zadania. Czy powinnam była jednocześnie pilnować, żeby Julka kochała kogoś, kogo nie ma? Czy da się kochać na siłę kogoś, kto dzwoni raz na dwa tygodnie?
Wczoraj wieczorem Patrycja powiedziała: „Mamo, ja tu zostanę. Chcę ją odzyskać." Spojrzałam na nią i zobaczyłam w jej oczach coś, czego nie widziałam od dawna - strach. Prawdziwy, goły strach, że może być za późno.
Nie odpowiedziałam jej wtedy. Nie wiedziałam co powiedzieć. Bo gdzieś głęboko, w miejscu, do którego wolę nie zaglądać, usłyszałam ciche pytanie: a jeśli Julka nie chce być odzyskana?
