Na siedemdziesiąte urodziny czekałam z ciastem do wieczora. Telefon milczał. O dwudziestej pierwszej przyszedł SMS od syna: „Mamo, wszystkiego najlepszego!!! PS Możesz jutro odebrać Lenkę z przedszkola?"
Przeczytałam tę wiadomość trzy razy. Za pierwszym razem - szybko, jeszcze z nadzieją, że zaraz zadzwoni. Za drugim - wolniej, zatrzymując się na tych trzech wykrzyknikach, jakby miały zastąpić obecność. Za trzecim - już spokojnie, bo coś we mnie zgasło. Odłożyłam telefon ekranem do blatu i zdmuchnęłam świeczkę, którą zapaliłam sobie na torcie. Jedną. Siedemdziesiąt byłoby przesadą.
Sernik stał na stole od czternastej. Robiłam go według przepisu mojej mamy - z kratką z ciasta na wierzchu, z rodzynkami moczonymi w rumie od poprzedniego wieczoru.
Taki sernik to minimum pięć godzin pracy, licząc z przygotowaniem i studzeniem. Ale ja go nie robiłam dla siebie. Wyciągnęłam sześć talerzyków z serwisu, tego z niebieskim paskiem, który Marek kupił na naszą dwudziestą piątą rocznicę. Sześć - bo tyle osób liczy moja rodzina, jeśli policzyć małą Lenkę.
Nikt nie powiedział, że przyjdzie. Ale nikt nie powiedział, że nie przyjdzie. I chyba to było najgorsze.
Tydzień wcześniej, w niedzielę, byłam u Grzegorza i Marty na obiedzie. Syn odgrzewał coś z pojemnika, synowa siedziała z laptopem przy stole, a czteroletnia Lenka jadła paluszki rybne i oglądała bajki na tablecie. Normalny dzień. Powiedziałam wtedy lekko, jakby od niechcenia: „W sobotę kończę siedemdziesiąt lat. Może byście wpadli?". Grzegorz podniósł wzrok znad talerza. „Jasne, mamo, ogarniem coś" - powiedział. I wrócił do jedzenia. Marta nawet nie oderwała oczu od ekranu.
„Ogarniem coś". Dwadzieścia lat temu, kiedy kończyłam pięćdziesiątkę, Grzegorz miał piętnaście lat i sam zrobił mi laurkę. Wyciął ją z brystolu, nakleił zdjęcie z wakacji nad Bałtykiem i napisał flamastrem: „Dla najlepszej mamy na świecie". Tę laurkę mam do dziś, w szufladzie pod rachunkami. Teraz mój syn jest trzydziestopięcioletnim kierownikiem logistyki w jakiejś firmie spedycyjnej, jeździ służbowym samochodem i mówi „ogarniem", kiedy jego matka kończy siedemdziesiąt lat.
O Darku nawet nie wspominam. Mój młodszy syn mieszka w Gdańsku od ośmiu lat. Dzwoni raz w miesiącu, w niedzielę, zwykle między czternastą a piętnastą - dokładnie wtedy, kiedy jedzie samochodem i ma wolne ręce, bo włączył zestaw głośnomówiący. Znam dźwięk jego kierunkowskazu lepiej niż ton jego głosu. Na urodziny nie zadzwonił. Może zapomniał. Może nie zapomniał, ale sobota to sobota - wiadomo, zakupy, dzieci, życie.
Nie jestem samotną kobietą, która nie ma nikogo. Mam dwóch synów, synową, trzech wnuków. Mam koleżanki - Halinę z parteru, Bożenę z dawnej pracy w bibliotece, Krystynę z kościoła. Mam swoje mieszkanie na Ochocie, emeryturę, która jakoś starcza, działkę na ROD, gdzie latem sadzę pomidory. Mam życie. Tylko czasem nie jestem pewna, czy moje życie o mnie pamięta.
Marek umarł sześć lat temu. Rak trzustki, cztery miesiące od diagnozy do końca. Przez te cztery miesiące chłopcy przyjeżdżali co tydzień. Grzegorz brał wolne w pracy, Darek zostawał na noc, pomagali mi z myciem, z obiadami, z papierami. Po pogrzebie Grzegorz powiedział: „Mamo, jakbyś czegoś potrzebowała - dzwoń". I ja dzwoniłam. Coraz rzadziej, bo coraz częściej słyszałam w ich głosie ten specyficzny ton - cierpliwy, ale nieobecny. Ton człowieka, który rozmawia z tobą i jednocześnie czyta coś na telefonie.
W piątek, dzień przed urodzinami, poszłam do Biedronki po rodzynki i rum. Przy kasie spotkałam Janinę z drugiej klatki. „Bożena, podobno jutro świętujesz! Rodzina przyjeżdża?" - zapytała. „A pewnie" - odpowiedziałam, bo tak było łatwiej. Schowałam zakupy do torby i szłam do domu, myśląc, że naprawdę - a pewnie. Nie mieli powodu nie przyjechać.
Sobota. Wstałam o szóstej, jak zawsze. Sernik. Rosół. Sałatka jarzynowa, bo Lenka ją lubi - wybieram marchewkę i groszek, a resztę zostawiam. Nakryłam stół obrusem, tym haftowanym, co jeszcze mama robiła. Postawiłam talerze. Umyłam kieliszki. Nawet otworzyłam butelkę wina, żeby „oddychało" - bo Marta kiedyś powiedziała, że tak trzeba.
O dwunastej zadzwoniłam do Grzegorza. Nie odebrał. O trzynastej napisałam SMS: „Synu, o której was czekać?". Przeczytał o trzynastej dwadzieścia. Nie odpisał. O piętnastej zadzwoniłam jeszcze raz. Tym razem odebrał. „Mamo, sorry, totalny młyn dzisiaj, Lenka ma katar, zobaczymy, może wieczorem wyskoczymy na chwilę". Na chwilę. Wyskoczymy. Jakbym mieszkała po drodze do stacji benzynowej.
Do Darka nie dzwoniłam. Nie chciałam usłyszeć kierunkowskazu.
Siedziałam przy nakrytym stole i patrzyłam, jak światło w oknie zmienia się z jasnego na pomarańczowe, a potem na szare. Zjadłam jeden kawałek sernika. Był naprawdę dobry. Mama byłaby zadowolona. Wypijam herbatę z cytryną, drugą, trzecią. O dziewiętnastej zabrałam dwa talerze - mój i Marka, bo zawsze stawiałam mu nakrycie, głupia przyzwyczajenie, wiem - i umyłam je w zlewie. Resztę zostawiłam. Na wszelki wypadek.
A potem przyszedł ten SMS. Trzy wykrzykniki i pytanie o przedszkole.
Odpisałam: „Dobrze, odbiorę Lenkę". Bo co miałam napisać? „Nie, nie odbiorę, bo mnie dzisiaj zlaliście"? „Czekałam cały dzień jak głupia z sennikiem na sześć osób"? Nie jestem taką kobietą. Moja mama nie była taką kobietą. Mama przeżyła wojnę i nigdy się nie skarżyła. Ja przeżyłam coś znacznie mniejszego - po prostu ciche sobotnie popołudnie, w którym odkryłam, że jestem na samym końcu listy.
W niedzielę odebrałam Lenkę. Nie z przedszkola, bo było zamknięte - Grzegorz się pomylił, chodziło mu o poniedziałek. Ale w niedzielę i tak przyjechał, z Martą i z Lenką. Weszli, Lenka rzuciła się na sernik. „O, babciu, tort!" - krzyknęła. „Jaki tort?" - spytała Marta. „Wczoraj były moje urodziny" - powiedziałam. Cisza. Grzegorz postawił na blacie reklamówkę z Żabki. „Mamo, ja... myślałem, że się umówimy na inny termin. Przecież napisałem ci życzenia". Marta patrzyła w bok.
Nie płakałam. Nie robiłam awantury. Pokroiłam sernik, zalałam herbatę, postawiłam Lence talerz z sałatką jarzynową. Grzegorz jadł w milczeniu. Marta pochwalała sernik. Lenka opowiadała o kocie sąsiadów.
Kiedy wychodzili, Grzegorz zatrzymał się w drzwiach. „Mamo, nie gniewaj się" - powiedział cicho. Pogłaskałam go po ramieniu, tak jak robiłam to, kiedy miał piętnaście lat i przynosił laurki.
„Nie gniewam się" - odpowiedziałam.
I nie wiem, czy kłamałam.
Tamtej nocy leżałam w ciemności i myślałam o mamie. Ona też sadzała sernik na swoje urodziny, też czekała, też nigdy się nie skarżyła. I ja przez lata myślałam, że to siła. Teraz nie jestem pewna, czy to nie było po prostu milczenie, które z pokolenia na pokolenie uczy nasze dzieci, że mama da radę. Że mama poczeka. Że mama zawsze odbierze Lenkę z przedszkola.
Na komodzie w przedpokoju leży laurka sprzed dwudziestu lat. „Dla najlepszej mamy na świecie" - napisane dziecięcym flamastrem, litery krzywe i pewne siebie. Czasem na nią patrzę i próbuję zrozumieć, w którym momencie tamten chłopiec zamienił się w mężczyznę, który wysyła trzy wykrzykniki zamiast siebie.
A może powinnam była po prostu powiedzieć mu prawdę. Może powinnam była napisać: „Nie, Grzesiu, jutro nie odbiorę Lenki, bo dzisiaj jestem smutna i mam do tego prawo". Może wtedy coś by się zmieniło. A może on odpisałby: „OK, poproszę teściową".
Nie wiem. Wiem tylko, że w przyszłym roku kończę siedemdziesiąt jeden lat i już nie upiekę sernika na sześć osób. Upiekę na dwie - dla siebie i dla Haliny z parteru. Albo na trzy, gdyby Lenka wpadła.
Bo Lenka wpadnie. Lenka zawsze wpada. Lenka ma cztery lata i jeszcze nie wie, że babcia też potrafi czekać.
