Na siedemdziesiąte urodziny syn chodził z telefonem po wszystkich pokojach - „na pamiątkę, mamo". Tydzień później sąsiadka pokazała mi ogłoszenie: moje trzy pokoje, z tortem na stole. W opisie: „właścicielka planuje przeprowadzkę do mniejszego".
Halina z trzeciego piętra przyszła z telefonem w ręku, jakby niosła kondolencje. Nie wiedziała, jak zacząć, więc zaczęła od pogody, potem od cen masła, a potem powiedziała: „Bożena, ja cię nie chcę denerwować, ale ty wiesz, że twoje mieszkanie jest w internecie?".
Nie wiedziałam. Usiadłam na taborecie w przedpokoju, bo nogi odmówiły posłuszeństwa. Halina przysunęła mi ekran. Zobaczyłam mój salon - meblościankę po rodzicach, firanki, które prałam w zeszłym tygodniu, i ten tort.
Sernik z wiśniami, który upiekłam na własne urodziny. Zdjęcia były ostre, profesjonalne, jakby ktoś wiedział, z którego kąta fotografować, żeby pokoje wyglądały na większe. W opisie stało: „Trzy pokoje, 58 m², czwarte piętro, właścicielka planuje przeprowadzkę do mniejszego. Cena do negocjacji". Numer kontaktowy - Grzegorza.
Mojego syna.
Halina patrzyła na mnie, jakby czekała na wybuch. Ale ja tylko poprosiłam ją o herbatę, bo sama nie mogłam ustać przy kuchence. Ręce mi się trzęsły tak, że rozlałabym wrzątek.
Grzegorz. Jedyne dziecko. Pięćdziesiąt dwa lata, elektryk z własną firmą, żona Marzena, dwoje dorosłych dzieci. Mieszka po drugiej stronie Poznania, na Ratajach, w domu, który postawił dziesięć lat temu. Nie narzekał na brak pieniędzy. Przynajmniej przy mnie nie narzekał.
Wróciłam pamięcią do tych urodzin. Grzegorz przyjechał z Marzeną i wnukami. Było ciasto, były kwiaty - tulipany, bo wie, że lubię. Śpiewali „Sto lat", Marzena nalała mi kieliszek wina, a potem Grzegorz wstał od stołu i zaczął chodzić po mieszkaniu z telefonem. „Na pamiątkę, mamo. Pokażę dzieciakom, jak tu było, kiedy tata był mały." Uśmiechnęłam się. Pokazałam mu nawet ślad na framudze, gdzie mierzył jego wzrost ołówkiem Zbyszek, mój nieżyjący mąż. Grzegorz sfotografował i to.
A potem, okazuje się, wystawił moje mieszkanie na sprzedaż.
Pierwsze, co zrobiłam, kiedy Halina wyszła - sprawdziłam akt własności. Leżał w szufladzie biurka, między rachunkami za prąd a starymi wyciągami z ZUS. Mieszkanie jest moje. Przepisane na mnie po śmierci Zbyszka w dziewięćdziesiątym ósmym, sądownie, wszystko czyste. Grzegorz nie ma do niego żadnego prawa - nie za mojego życia.
Ale ogłoszenie istniało. Ze zdjęciami mojej kuchni, mojej sypialni, mojego balkonu z pelargoniami.
Nie zadzwoniłam do niego tego dnia. Ani następnego. Siedziałam w fotelu przy oknie i patrzyłam na osiedle - na te same bloki, które widzę od czterdziestu lat. Tu wychowałam syna. Tu umarł Zbyszek. Tu nauczyłam się żyć sama, gotować na jedną osobę, rozmawiać z telewizorem wieczorami, żeby cisza nie była taka głośna. I ktoś - mój syn - postanowił, że pora mnie stąd zabrać.
Do mniejszego. Jakbym była meblościanką do wymiany.
Trzeciego dnia zadzwoniła Marzena. Wesoło, jakby nigdy nic: „Mamo, jak zdrowie? Grzegorz mówi, że dawno nie dzwoniłaś". Powiedziałam, że dobrze, że ciśnienie w normie, że sernik im smakował. Ani słowem o ogłoszeniu. Chciałam usłyszeć, czy sama się przyzna.
Nie przyznała się.
Za to powiedziała coś, co zawisło w powietrzu: „Wie mama, bo Grzegorz ostatnio dużo myśli o przyszłości. O mamie. Żeby mama miała wygodniej, bliżej, bez tych schodów na czwarte piętro. Wie mama, kolana w tym wieku…".
Moje kolana są w porządku. Chodzę na czwarte piętro cztery razy dziennie - na dół po bułki, z powrotem, na dół do Haliny, z powrotem. Serce mam zdrowe, głowę jasną, a schody traktuję jak darmowe sanatorium.
- Marzena - przerwałam jej - a Grzegorz nie ma mi nic do powiedzenia? Sam, osobiście?
Cisza. Potem: „Mamo, on nie chce mamy martwić. Porozmawiamy w niedzielę, dobrze?".
W niedzielę Grzegorz przyjechał sam. Bez Marzeny, bez wnuków. Przywiózł pączki z cukierni, jakby pączki mogły cokolwiek zmienić. Usiadł w kuchni, na krześle, na którym siadał od dziecka, i zaczął mówić o tym, że firma idzie gorzej, że materiały budowlane podrożały, że kredyt na dom go dusi. Że myślał - gdyby sprzedać to mieszkanie, kupić mi kawalerkę bliżej nich, na parterze, z windą, nową łazienką - to i mnie byłoby lepiej, i jemu lżej.
- To dlatego fotografowałeś na urodzinach? - zapytałam cicho. - Nie na pamiątkę?
Nie patrzył mi w oczy. Kręcił w palcach serwetką, tą z haftem, którą wyszyłam trzydzieści lat temu.
- Mamo, ja myślałem, że ci powiem, zanim… Chciałem najpierw sprawdzić, ile można dostać. Żebyś nie musiała się martwić na pusto.
- Wystawiłeś moje mieszkanie bez mojej wiedzy, Grzegorz.
- Nie wystawiłem. Dałem ogłoszenie informacyjne. Sondażowe. Nikt nie dzwonił.
- Sąsiadka dzwoniła. Do mnie.
Zrobiło się cicho. Słychać było zegar na ścianie - ten sam, który Zbyszek powiesił, kiedy się tu wprowadzaliśmy. Grzegorz patrzył na pączki. Ja patrzyłam na syna i widziałam jednocześnie pięciolatka, który płakał, gdy złamał mi doniczkę z fiołkami, i pięćdziesięciolatka, który wystawił mój dom na sprzedaż jak używaną szafkę na portalu.
- Mamo, ja nie chciałem…
- Wiem, czego nie chciałeś - powiedziałam. - Ale zrobiłeś.
Wstałam, zabrałam pączki ze stołu i schowałam do lodówki. Grzegorz siedział dalej. Czekał, aż mu przebaczę, jak wtedy z doniczkową. Znałam ten wyraz twarzy - spuszczone oczy, zaciśnięte usta, ręce między kolanami.
Ale ja nie byłam pewna, czy chcę przebaczać.
- Jedź do domu, Grzegorz - powiedziałam w końcu. - Muszę pomyśleć.
- O czym?
- O tym, czy mój syn widzi we mnie matkę, czy metry kwadratowe.
Wyszedł bez słowa. Słyszałam jego kroki na schodach - ciężkie, powolne, jakby schodził po tych stopniach po raz pierwszy, a nie po raz tysięczny. Zamknęłam drzwi i oparłam się o nie plecami.
Minął tydzień. Ogłoszenie zniknęło z internetu - Halina sprawdziła. Grzegorz nie dzwonił. Ja też nie. Na parapecie przekwitły pelargonie, a ja nie miałam siły ich podlać.
Dziś jest czwartek. Siedzę w kuchni, piję herbatę z cytryną i patrzę na telefon. Mogłabym zadzwonić pierwsza. Mogłabym powiedzieć: „Przyjedź, pogadamy spokojnie". Mogłabym nawet powiedzieć, że rozumiem - że kredyt boli, że strach boli, że czterdzieści lat to nie jest mało, ale pięćdziesiąt osiem metrów to nie jest dużo, i że pewnie kiedyś naprawdę nie dam rady na to czwarte piętro.
Ale za każdym razem, gdy podnoszę słuchawkę, widzę go z telefonem na moich urodzinach. „Na pamiątkę, mamo." I odkładam słuchawkę z powrotem.
Nie wiem, co jest gorsze - to, że chciał sprzedać moje mieszkanie, czy to, że nie potrafił mi o tym powiedzieć prosto w twarz.
