Na Wigilii u córki przy stole stało dziesięć krzeseł z kompletu i jedno składane, z balkonu. Składane było dla mnie. Córka wzruszyła ramionami: „mamo, przecież ty i tak wychodzisz zaraz po kolędach".
Stałam wtedy z opłatkiem w dłoni, jeszcze ciepła po uścisku z zięciem, i nagle wszystko zobaczyłam jak na zdjęciu zrobionym z dystansu. Pięknie nakryty stół, serwetki złożone w trójkąty, świece w srebrnych świecznikach.
Dziesięć identycznych krzeseł z jasnego drewna - pewnie kupione niedawno, jeszcze pachniały nowe. I to jedno, aluminiowe, z przetartą tkaniną, wepchnięte między fotel teściowej Karoliny a ścianę.
Nie powiedziałam ani słowa. Usiadłam. Krzesło było niższe od pozostałych, więc przez całą wieczerzę patrzyłam na wszystkich lekko z dołu, jak dziecko posadzone przy stole dorosłych. Barszcz był dobry. Pierogi z kapustą i grzybami - też. Smakowałam je, chociaż gardło miałam ściśnięte, bo jestem z pokolenia, które zjada to, co na talerzu, nawet gdy świat się wali.
Mam na imię Halina i w grudniu skończyłam sześćdziesiąt trzy lata. Trzydzieści osiem z nich przepracowałam jako księgowa - najpierw w spółdzielni mleczarskiej, potem w prywatnej firmie na Woli. Od dwóch lat jestem na emeryturze i mieszkam sama w dwupokojowym mieszkaniu na Bielanach, w tym samym bloku, w którym wychowałam córkę. Karolina ma teraz trzydzieści pięć lat, męża Tomka, dwoje dzieci i dom pod Warszawą z ogródkiem i tymi nowymi krzesłami.
Mogłabym powiedzieć, że zawsze byłyśmy blisko. Ale to byłoby kłamstwo. Byłyśmy blisko na mój sposób - czyli byłam przy niej. Kiedy chorowała, kiedy pisała maturę, kiedy rodziła Zosię, a potem Kubusia. Czy Karolina była przy mnie? Tego pytania nauczyłam się nie zadawać.
Mąż, Ryszard, odszedł, kiedy Karolina miała jedenaście lat. Nie do innej kobiety - do Irlandii, za pracą, która miała być na pół roku. Pół roku zamieniło się w rok, rok w trzy lata, a potem przyszedł list z prośbą o rozwód. Karolina nigdy mu tego nie wybaczyła. Przynajmniej tak mi mówiła. Ale kiedy trzy lata temu Ryszard wrócił do Polski, zamieszkał w Piasecznie, dwadzieścia minut od jej domu - i jakoś zaczęli się spotykać. Na kawie, na obiedzie, z wnukami.
Dowiedziałam się o tym przypadkiem. Zosia, moja wnuczka, powiedziała kiedyś przez telefon: „Babciu, byliśmy u dziadka Ryśka, ma takiego śmiesznego kota!". Siedziałam wtedy w kuchni nad krzyżówką i długopis wypadł mi z ręki. Nie z zazdrości - z zaskoczenia, że coś tak ważnego dzieje się obok mnie, a ja nic nie wiem.
Zapytałam Karolinę wprost. „Mamo, to jego wnuki też" - odpowiedziała tym swoim tonem, który zamyka dyskusję. Miała rację, oczywiście. Ale coś się wtedy między nami przesunęło, jak meble w pokoju po remoncie - niby wszystko na miejscu, a jednak nie wiadomo, gdzie usiąść.
Ryszard na tej Wigilii siedział na krześle z kompletu. Trzecie od lewej, między Tomkiem a jego matką, panią Ireną. Rozmawiał, śmiał się, nakładał sobie śledzia w śmietanie i wyglądał jak człowiek, który czuje się na swoim miejscu. A ja - ja siedziałam na tym składanym krześle i łamałam opłatek z sąsiadką Karoliny, młodą dziewczyną, która nie wiedziała nawet, jak mam na imię.
Nie chcę być niesprawiedliwa. Karolina zaprosiła mnie. Zadzwoniła tydzień przed Wigilią, powiedziała „mamo, dwudziesty czwarty u nas, jak zawsze". Jak zawsze. Tyle że ostatnie trzy lata „jak zawsze" oznaczało coraz mniej. Coraz rzadsze telefony. Odwołane niedzielne obiady. „Mamo, nie damy rady, Kubuś ma angielski, Zosia balet, Tomek dyżur". Rozumiałam. Naprawdę rozumiałam. Ale rozumienie nie znaczy, że nie boli.
Przy stole wigilijnym pani Irena siedziała po prawej stronie Karoliny. Pomagała córce nakładać kutię, śmiały się z czegoś, czego nie słyszałam. Pani Irena jest miłą kobietą - przechodzi na emeryturę za rok, jest energiczna, prowadzi kółko rękodzieła w domu kultury. Karolina często mówi o niej „mama Irena" i chyba nawet nie zdaje sobie sprawy, jak to brzmi, kiedy mówi to przy mnie.
Wigilia toczyła się dalej. Kolędy z radia, bo Tomek zapomniał naładować głośnik do Spotify. Kubuś zasnął na kanapie z czekoladą w dłoni. Zosia pokazywała dziadkowi Ryśkowi filmik na telefonie. Karolina zbierała talerze, Tomek otwierał wino, pani Irena opowiadała o swoim serniczku, który przyniosła na deser.
A ja siedziałam na składanym krześle z balkonu i piłam kompot z suszu. I myślałam o tym, że dwadzieścia lat temu, kiedy Karolina miała piętnaście lat i płakała w nocy, bo dziewczyny w szkole się z niej śmiały, to ja leżałam z nią na wąskim łóżku i głaskałam ją po włosach, aż zasnęła. Kiedy zdawała na studia, to ja jeździłam z nią na dni otwarte. Kiedy rodziła Zosię, to ja trzymałam ją za rękę na porodówce, bo Tomek zemdlał na korytarzu.
Nikt tego nie pamięta w formie krzesła z kompletu.
O dwudziestej drugiej wstałam. Karolina spojrzała na mnie znad zlewu: „Już, mamo? A serniczek mamy Ireny?". Powiedziałam, że dziękuję, ale autobus za dwadzieścia minut, a potem to już tylko za godzinę. „Weź taksówkę" - rzucił Tomek z salonu, nie odwracając głowy od telewizora. „Dam radę" - odpowiedziałam i zaczęłam szukać butów.
Karolina odprowadzała mnie do drzwi. W przedpokoju, przy wieszaku, na którym wisiało osiem kurtek i mój stary płaszcz z Próchnika, zatrzymała się i powiedziała cicho: „Mamo, nie rób takiej miny. Przecież to była miła Wigilia".
Miała rację. Była miła. Barszcz smakował. Kolędy brzmiały. Opłatek był biały i kruchy. Wszystko było na swoim miejscu - dziesięć krzeseł z kompletu i jedno składane z balkonu.
Wracałam nocnym autobusem przez pustą Warszawę. Na szybie migały światełka z balkonów, kolorowe łańcuchy, gwiazdy betlejemskie. Myślałam o tym, co powiem, jak Karolina zadzwoni w pierwszy dzień świąt. Bo zadzwoni - zawsze dzwoni. „Mamo, jak tam? Spokojnie?" I odpowiem: „Spokojnie, córeczko. Wszystkiego dobrego".
Ale myślałam też o tym składanym krześle. I o tym, że mogłabym powiedzieć Karolinie prawdę - że mnie to zabolało, że czuję się odsunięta, że jej ojciec, który wyjechał i przez piętnaście lat słał kartki na urodziny, teraz siedzi na krześle z kompletu. Mogłabym. Ale wtedy Karolina powiedziałaby: „Mamo, znowu zaczynasz", i coś między nami pękłoby jeszcze bardziej.
Więc milczę. Jak milczałam, kiedy Ryszard wyjeżdżał. Jak milczałam, kiedy wracał. Jak milczę teraz, kiedy dzwonię do wnuków, a oni nie odbierają, bo są u dziadka Ryśka i bawią się z jego śmiesznym kotem.
W mieszkaniu na Bielanach było cicho i ciepło, bo przed wyjściem ustawiłam termostat. Na stole w kuchni stał talerz z jednym opłatkiem - tym, którego nie miałam z kim łamać. Zjadłam go nad zlewem, suchy, bez życzenia, i pomyślałam, że w przyszłym roku może urządzę Wigilię u siebie. Zaproszę Karolinę z rodziną. Nakryję stół na dwanaście osób.
Tylko nie wiem, czy wystarczy mi krzeseł z kompletu.
