Po niedzielnym obiedzie myłam podłogę i pod kredensem coś zaszeleściło: żółta karteczka z imieniem córki. Pod stołem - zielona, z imieniem syna. Na spodzie fotela Stefana - znowu żółta.
Klęczałam na mokrych kafelkach z tymi trzema karteczkami w dłoni i przez chwilę myślałam, że to jakiś żart. Może wnuczka bawiła się w szkołę, może zostawiła po sobie resztki zabawy.
Ale pismo było Stefana - te charakterystyczne, drobne literki, trochę drżące od czasu, jak zaczął brać leki na ciśnienie. Na żółtej: „Patrycja". Na zielonej: „Mariusz". Na drugiej żółtej, tej spod fotela: „Patrycja" i obok, w nawiasie, kwota. Sto dwadzieścia tysięcy.
Podniosłam się z kolan powoli, bo kolana i tak bolały od mycia, i usiadłam na krześle. Stefan był na działce. Jak co niedzielę po obiedzie - herbata, papierosik, potem chodził podlewać pomidory, mimo że był dopiero kwiecień i nic jeszcze nie rosło. Mówił, że sprawdza, czy ziemia gotowa. Ja wiedziałam, że po prostu lubi tam siedzieć sam.
Trzydzieści osiem lat małżeństwa. Trzydzieści osiem lat niedzielnych obiadów, rosołów, schabowych, serników, które piekłam, bo Stefan nie uznaje ciast kupnych. Trzydzieści osiem lat wspólnej sypialni w naszym trzypokojowym mieszkaniu na Grochowie, z widokiem na plac zabaw i śmietnik. Myślałam, że wiem o tym człowieku wszystko. A tu karteczki.
Obracałam je w palcach i szukałam logiki. Żółte - Patrycja. Zielona - Mariusz. Kolory jak z bloczku samoprzylepnego, który Stefan kupił w Biedronce jakieś dwa tygodnie temu. Pamiętam, bo zapytałam: „Po co ci karteczki?", a on wzruszył ramionami i powiedział: „Do rzeczy".
Do rzeczy. Teraz wiedziałam, do jakich rzeczy.
Poszłam do naszej sypialni. Otworzyłam szufladę nocnej szafki Stefana - tę, do której nigdy nie zaglądałam, bo każdy ma prawo do swojej szuflady. Pod okularami do czytania, pod starym różańcem po jego matce, pod instrukcją do ciśnieniomierza leżał zeszyt. Zwykły zeszyt w kratkę, szkolny, z kotem na okładce. Otworzyłam go i usiadłam na łóżku, bo nogi się pode mną ugięły.
Stefan spisywał majątek. Każda strona podzielona na dwie kolumny: lewa żółta - Patrycja, prawa zielona - Mariusz. Mieszkanie na Grochowie - żółta. Działka ROD - zielona. Samochód, ten nasz stary Opel - zielona. Książeczki oszczędnościowe - dwie, po jednej na kolor. Meble - pozycja po pozycji: kredens orzechowy - żółta, fotel bujany po dziadku - zielona, kryształy - żółta, komplet narzędzi w garażu - zielony. Były nawet pierścionki - moje pierścionki. Obrączka po mamie - żółta. Sygnet rodowy - zielony.
Na ostatniej zapisanej stronie, na samym dole, dopisek: „Bożena - renta z ZUS, wystarczy".
Bożena to ja. „Wystarczy".
Siedziałam nad tym zeszytem chyba godzinę. Herbata w kuchni wystygła, podłoga wyschła sama. Czytałam i czytałam, i z każdą pozycją czułam, jak rośnie we mnie coś, czego nie potrafiłam nazwać. Nie złość. Nie smutek. Raczej takie zdumienie, jak wtedy, kiedy człowiek odkrywa, że ktoś bliski żył obok niego w zupełnie równoległym świecie.
Stefan nie był chory. Znaczy - miał ciśnienie, miał kręgosłup, raz go łapał kamień nerkowy - ale nic śmiertelnego. Sześćdziesiąt cztery lata, emerytowany elektryk z zakładów na Pradze. Dlaczego teraz? Dlaczego w tajemnicy?
I dlaczego dzielił wszystko na dwoje, a mnie wpisał jako „renta z ZUS, wystarczy"?
Zadzwoniłam do Patrycji. Córka mieszkała na Bielanach, pracowała w księgowości, miała męża i dwie dziewczynki. Odebrała po trzecim sygnale.
- Mamo, co tam? Dobrze się czujesz?
- Dobrze. Słuchaj, tata ci ostatnio coś mówił? O mieszkaniu, o pieniądzach, o jakimś podziale?
Cisza. Taka cisza, która mówi więcej niż słowa.
- Patrycja?
- Mamo, tata prosił, żebym ci nie mówiła.
Zamknęłam oczy. Kuchnia pachniała jeszcze rosołem i płynem do podłóg, a ja stałam z telefonem przy uchu i czułam, jak mi zimno w stopy, mimo że było ciepło.
- Mówił, że chce mieć porządek - ciągnęła Patrycja cichym głosem. - Że nie chce, żebyśmy się z Mariuszem kłócili, jak on... no wiesz. Jak przyjdzie czas.
- Jaki czas? Jest zdrowy.
- Mamo, on ma sześćdziesiąt cztery lata. Jego ojciec umarł w sześćdziesiąt pięć. Wujek w sześćdziesiąt trzy. On się po prostu boi.
Tego nie wiedziałam. Znaczy - wiedziałam, kiedy umarł mój teść, pamiętałam pogrzeb, pamiętałam Stefana w czarnym garniturze, jak stał nad grobem sztywny jak kołek i nie płakał. Ale nie połączyłam dat. Nie policzyłam lat. Stefan policzył.
Wieczorem wrócił z działki. Buty brudne, ręce zimne, uśmiechnięty jak zawsze po swoich pomidorach. Postawił termos na blacie i powiedział:
- Bożenka, zrobisz herbaty? Tam woda jeszcze ciepła była, ale jakoś mi nie smakowała z termosu.
Zrobiłam herbatę. Postawiłam dwa kubki na stole. A obok kubków położyłam ten zeszyt z kotem na okładce.
Stefan zobaczył i zamilkł. Siadł ciężko na krześle. Nie patrzył na mnie - patrzył na zeszyt, jakby to był wyrok.
- Znalazłaś - powiedział. Nie pytanie. Stwierdzenie.
- Pod kredensem karteczki się pogubiły. Stefan, co to jest?
I wtedy mój mąż - ten sam mężczyzna, który nie płakał na pogrzebie ojca, który nie płakał, kiedy Mariusz rozbił samochód i leżał tydzień w szpitalu, który nigdy, przenigdy nie pokazywał, że się boi - ten mężczyzna opuścił głowę i powiedział głosem tak cichym, że ledwo słyszałam:
- Ja nie chcę, żeby było jak u Kowalczyków. Że dzieci się nie odzywają do siebie przez spadek. Że sąd, że adwokaci. Chcę mieć porządek, Bożena. Na wypadek.
- A ja? - zapytałam. - „Renta z ZUS, wystarczy"?
Podniósł wzrok. Zobaczył coś w mojej twarzy, co go chyba zaskoczyło, bo otworzył usta i przez chwilę nie mógł z siebie nic wydusić.
- Ty masz rentę. I mieszkanie zostawiłem Patrycji z warunkiem, że ty mieszkasz do... no, do końca. Tak napisałem, na następnej stronie, jeszcze nie skończyłem.
- Nie skończyłeś - powtórzyłam.
- Nie zdążyłem.
Piłam herbatę i milczałam. Stefan też milczał. W bloku za ścianą ktoś oglądał teleturniej, słychać było stłumione oklaski. Na parapecie stała doniczka z fiołkami, które podlewałam rano. Zwykły niedzielny wieczór na Grochowie.
Patrzyłam na mojego męża i myślałam o tym, że żyliśmy pod jednym dachem trzydzieści osiem lat i on ani razu nie powiedział mi, że się boi umrzeć. Że liczy lata od śmierci swojego ojca. Że w nocy pewnie leży i zastanawia się, ile mu zostało. I zamiast mi powiedzieć - kupił bloczek karteczek w Biedronce i zaczął dzielić meble.
- Dlaczego mi nie powiedziałeś? - zapytałam w końcu.
Stefan obracał kubek w dłoniach. Długo milczał.
- A co byś zrobiła?
Nie odpowiedziałam, bo nie znałam odpowiedzi. Do dziś jej nie znam. Wiem tylko, że tamtego wieczoru nie schowałam zeszytu z powrotem do szuflady. Leży na kredensie, między wazonem a ramką ze zdjęciem z naszego ślubu. Otwarty.
Stefan go nie rusza. Ja też nie. Ale oboje wiemy, że tam jest.
