Syn poprosił: „mamo, w tym roku zamiast prezentów daj dzieciom pieniądze, sami coś wybierzemy". Dałam tysiąc pięćset. Pod choinką wnuki rozpakowały paczki z karteczką „od babci". Po parze skarpet.
Zobaczyłam to na zdjęciu, które Bartek przesłał na rodzinną grupę. Oliwka trzymała skarpetki w paski - takie za dziesięć złotych z marketowej półki. Kubuś miał identyczne, tylko w innym kolorze. Oboje się uśmiechali, bo dzieci w Wigilię uśmiechają się do wszystkiego, nawet do pary skarpet.
A ja siedziałam przy stole u siebie na Gocławiu, z telefonem w ręku, i czułam, jak mi się coś zaciska w gardle.
Tysiąc pięćset złotych. Dwa razy po siedemset pięćdziesiąt na dziecko - tak to sobie w głowie podzieliłam, kiedy przelewałam w grudniu. Schowałam te pieniądze do koperty, pojechałam do nich na Pragę Południe, dałam synowej do ręki. Agnieszka powiedziała „dziękuję, mamo" i schowała kopertę do szuflady w komodzie. Widziałam to. Stałam w przedpokoju, jeszcze w butach.
A teraz skarpetki. Para skarpet z karteczką „od babci".
Napisałam do Bartka: „Cieszę się, że dzieciom się podoba". Postawiłam trzy serduszka. Odłożyłam telefon. I dopiero wtedy pozwoliłam sobie na to, co robiłam od lat coraz rzadziej - usiadłam przy kuchennym stole i się rozpłakałam.
Mam sześćdziesiąt dwa lata, trzydzieści osiem przepracowałam w księgowości, ostatnie jedenaście w tej samej firmie budowlanej na Mokotowie. Emerytura od roku. Tysiąc osiemset czterdzieści złotych netto - sprawdzałam trzy razy, bo nie wierzyłam, że za tyle można przeżyć miesiąc w Warszawie. Można. Jeśli się nie kupuje niczego poza jedzeniem i lekami na ciśnienie.
Tysiąc pięćset to było dla mnie dużo. Bardzo dużo. To było odkładanie po dwieście złotych od września - rezygnacja z sanatorium, na które czekałam pół roku, bo nie miałam na dopłatę. To była zupa pomidorowa przez trzy dni pod rząd i kubek herbaty zamiast obiadu, kiedy w listopadzie przyszedł rachunek za gaz.
Ale Bartek poprosił. A ja nie umiem odmówić Bartkowi. Nigdy nie umiałam, odkąd miał pięć lat i patrzył na mnie tymi oczami Ryszarda - mojego byłego męża, który odszedł, kiedy Bartek chodził do pierwszej klasy. Zostałam sama z dzieckiem, z kredytem na kawalerkę i z matką, która powtarzała „a nie mówiłam". Wychowałam syna. Dałam mu studia - zaoczne, ale jednak. Cieszył się, że dostał pracę w hurtowni budowlanej. Ja się cieszyłam, że w ogóle pracuje.
Potem była Agnieszka. Ładna, spokojna, pracowała w aptece. Ślub wzięli cywilny, bo na kościelny „nie mieli przekonania" - tak powiedział Bartek. Bolało mnie to, ale nie powiedziałam słowa. Urodziła się Oliwka, trzy lata później Kubuś. Normalnie przyjeżdżałam z prezentami - wybierałam tygodniami, chodziłam po sklepach, porównywałam, pytałam ekspedientki. Znałam rozmiary, znałam ulubione kolory. Oliwka kochała wszystko z jednorożcami. Kubuś wolał dinozaury. Wiedziałam to, bo byłam babcią. Babcią, która pamięta.
A w tym roku Bartek zadzwonił w połowie listopada. Głos miał taki swobodny, jakby prosił o podanie soli.
- Mamo, wiesz co, pomyśleliśmy z Agą, że w tym roku zamiast prezentów daj dzieciom pieniądze. Sami coś wybierzemy, żeby się nie powtarzało, rozumiesz.
- Żeby się nie powtarzało? - powtórzyłam.
- No, wiesz. Żebyśmy kupili to, czego naprawdę potrzebują.
Zabolało, ale pomyślałam - może ma rację. Może nie znam się już na tym, co dzieci lubią. Może jednorożce to przeszłość. Zgodziłam się. Włożyłam te pieniądze w kopertę i zawiozłam osobiście.
Przez cały grudzień czekałam na Wigilię. Zaprosiłam ich do siebie, jak co roku. Bartek napisał, że w tym roku „będą u Agnieszki rodziców, bo oni mają większy stół". Nie protestowałam. Poczekałam na zaproszenie stamtąd. Nie przyszło.
Wigilię spędziłam sama. Zrobiłam barszcz, uszka, rybę po grecku - na jedną osobę, ale porządnie, bo tak mnie matka nauczyła. Postawiłam dodatkowy talerz dla nieobecnych. Zjadłam trzy łyżki barszczu i odstawiłam resztę do lodówki.
A potem przyszło to zdjęcie na grupie.
Oliwka ze skarpetkami. Kubuś ze skarpetkami. Karteczka „od babci" napisana ręką Agnieszki - poznałam ten drobny, okrągły charakter pisma. I pod spodem, na drugim zdjęciu, dzieci z nowymi tabletami - po jednym dla każdego. Karteczka „od mamy i taty".
Zrobiłam to, czego nie powinnam. Policzyłam. Dwa tablety, nawet najtańsze, to razem z etui pewnie z tysiąc dwieście. Może więcej. Do tysiąca pięciuset brakowałoby trzystu złotych. Mniej więcej tyle, ile kosztują cztery pary marketowych skarpet.
Nie zadzwoniłam od razu. Zadzwoniłam dwudziestego siódmego, kiedy już mogłam mówić normalnym głosem.
- Bartek, co dzieci dostały ode mnie?
Cisza. Krótka, ale wyraźna.
- Mamo, no... skarpetki i takie tam drobiazgi. Ale wiesz, one się cieszyły.
- Za tysiąc pięćset złotych kupiliście dzieciom skarpetki od babci.
- Mamo, nie zaczynaj. My z Agą wiemy lepiej, czego potrzebują. Skarpetki im się przydadzą, do szkoły brakuje ciągle. A reszta poszła na te tablety, bo obiecaliśmy im od września.
Powiedział to tak, jakby to było oczywiste. Jakby moje pieniądze były ich pieniędzmi. Jakby babcia na emeryturze za tysiąc osiemset była po prostu dodatkowym źródłem finansowania domowego budżetu.
- Obiecaliście im od września - powtórzyłam cicho. - I wiedzieliście, że wam brakuje. I dlatego poprosiłeś mnie o pieniądze zamiast prezentów.
- Mamo, dramatyzujesz. To dla dzieci, nie dla nas.
Chciałam krzyczeć. Chciałam powiedzieć, że te pieniądze to było moje sanatorium, mój grudzień na zupie i herbacie, moje wieczory z kalkulatorem nad rachunkami. Ale nie powiedziałam. Bo Bartek użył tego tonu - tego samego, który miał Ryszard, kiedy mówił „nie przesadzaj, Bożena".
- Dobrze - powiedziałam. - Rozumiem.
I się rozłączyłam.
Minął tydzień. Potem drugi. Nie dzwoniłam. Bartek też nie. Na rodzinnej grupie Agnieszka wrzuciła zdjęcie dzieci na lodowisku. Nie skomentowałam. Nie dałam serduszka.
W połowie stycznia zadzwoniła Oliwka. Sama, z telefonu Agnieszki.
- Babciu, dlaczego nie przyjeżdżasz?
- Bo babcia teraz dużo odpoczywa, kochanie.
- A skarpetki są fajne, babciu. Mają paski.
- Cieszę się, słoneczko.
Kiedy się rozłączyła, długo siedziałam z telefonem w ręku. Na ekranie wygaszacz - zdjęcie Oliwki i Kubusia z lata, z działki ROD mojej koleżanki Krysi, gdzie zbieraliśmy razem porzeczki. Uśmiechnięci, ubabrani sokiem. Moje wnuki. Moja jedyna rodzina.
Wczoraj Bartek napisał: „Mamo, ferie w lutym. Mogłabyś wziąć dzieci na weekend?". Czytałam tę wiadomość chyba dziesięć razy. Palec wisiał nad klawiaturą. Napisałam „oczywiście", potem skasowałam. Napisałam „muszę pomyśleć", potem też skasowałam.
Ostatecznie zostawiłam wiadomość bez odpowiedzi. Do dzisiaj nie odpisałam. I nie wiem, czy mnie bardziej boli to, co zrobił Bartek z tymi pieniędzmi, czy to, że gdyby poprosił jeszcze raz - w przyszłe święta, w następną Wigilię - pewnie znowu bym dała.
