Przez dziesięć lat to ja dzwoniłam do córki w każdą niedzielę. We wrześniu przestałam - chciałam sprawdzić, po jakim czasie zauważy. Zadzwoniła szóstego listopada: „mamo, masz jeszcze ten przepis na bigos?"
Nie przepis na bigos mnie złamał. Złamało mnie to, że w jej głosie nie było nawet cienia zakłopotania. Jakby te osiem tygodni ciszy były czymś naturalnym. Jakby nie zauważyła, że niedziele nagle zamilkły.
Odłożyłam telefon na blat kuchenny i usiadłam ciężko na krześle. Herbata stygła w kubku z napisem „Najlepsza Mama". Kubek dostałam od Kasi na Dzień Matki, chyba sześć lat temu. Albo siedem. Potem przestała pamiętać o tej dacie, a ja przestałam liczyć.
Mam na imię Bożena, mam sześćdziesiąt dwa lata i od trzech lat jestem na emeryturze po czterdziestu latach pracy w księgowości Zakładów Mięsnych w Poznaniu.
Mąż Ryszard umarł osiem lat temu - zawał na działce ROD, między grządką pomidorów a malinami. Zostałam sama w trzypokojowym mieszkaniu na Ratajach, z jego kapciami w przedpokoju, których do dziś nie wyrzuciłam, i z jedyną córką Katarzyną, która po studiach przeniosła się do Wrocławia i tam ułożyła sobie życie.
Kiedy Ryszard żył, Kasia dzwoniła częściej. Nie do mnie - do ojca. Byli do siebie podobni: małomówni, konkretni, z tym samym suchym humorem, którego nigdy nie rozumiałam. Kiedy go zabrakło, zostałyśmy we dwie. I nagle okazało się, że nie bardzo wiemy, o czym rozmawiać.
To ja zaczęłam te niedzielne telefony. Zawsze o osiemnastej, po „Teleexpressie", kiedy wiadomości już się skończyły, a wieczór dopiero się rozkręcał. Dzwoniłam i pytałam: co u Kuby, czy Zosia zdrowa, jak w pracy, czy jedzą ciepłe obiady. Kasia odpowiadała grzecznie, ale słyszałam w tle telewizor, szczekanie psa, głos zięcia wołającego z kuchni. Byłam jednym z wielu dźwięków jej niedzielnego wieczoru.
Czasem próbowałam powiedzieć coś o sobie. Że byłam u lekarza, że sąsiadka Halina z czwartego piętra złamała biodro, że na osiedlu postawili nowy plac zabaw i szkoda, że Zosia już za duża. Kasia mówiła „mhm" i „ojej" i „no tak, mamo". I wracała do swojego świata.
Nie wiem, kiedy dokładnie zaczęłam prowadzić ten rachunek w głowie. Pewnie gdzieś koło piątego roku. Zaczęłam liczyć: ile razy Kasia zadzwoniła pierwsza. Raz na urodziny, bo jej przypomniał Facebook. Raz, kiedy potrzebowała numeru PESEL Ryszarda do jakiegoś spadkowego dokumentu. I raz, kiedy Zosia miała anginę i Kasia chciała wiedzieć, czy podawać antybiotyk od razu, czy czekać.
Trzy razy w pięć lat. Policzyłam.
We wrześniu siedziałam na balkonie i patrzyłam, jak kasztany żółkną w parku za blokiem. Było ciepło jeszcze, pachniało latem na odchodnym. I pomyślałam: a co, jeśli po prostu nie zadzwonię? Nie z zemsty. Nie z urazy. Chciałam tylko wiedzieć. Jak dziecko, które puszcza rękę matki na placu zabaw - żeby sprawdzić, czy matka je złapie.
Pierwsza niedzielę przeżyłam najgorzej. Siedziałam z telefonem w ręku, patrzyłam na ekran i powtarzałam sobie: nie dzwoń, Bożena. Poczekaj. O dwudziestej pierwszej pomyślałam, że może coś się stało, może Kasia próbowała dzwonić, a ja nie usłyszałam. Sprawdziłam telefon cztery razy. Nic.
Druga niedziela była łatwiejsza. Trzecia - prawie normalna. Poszłam na spacer nad Wartę, kupiłam sobie lody jak dzieciak i wróciłam do pustego mieszkania, które nagle wydawało mi się mniej puste niż zwykle. Bo cisza, którą sama wybrałam, bolała mniej niż cisza, którą mi narzucono.
W październiku zaczęłam chodzić na zajęcia plastyczne w domu kultury. Prowadząca, pani Lucyna, była ode mnie starsza o dziesięć lat i miała w sobie tyle energii, że wszyscy przy niej młodnieli. Malowałam akwarele - krzywo, nieporadnie, ale moje. Poznałam Teresę, emerytowaną położną, która od roku nie rozmawiała z synem. „Wie pani, Bożeno" - powiedziała mi kiedyś, mieszając farbę - „dzieci myślą, że rodzice są wieczni. Że zawsze będziemy tu siedzieć i czekać. I w pewnym sensie mają rację, bo my naprawdę czekamy."
Szósty listopada. Sobota. Telefon zadzwonił o czternastej dwadzieścia trzy. Wyświetliło się „Kasia" i serce mi stanęło, a potem ruszyło za szybko. Odebrałam po trzecim sygnale, żeby nie wyglądało, że czekam. Choć czekałam. Oczywiście, że czekałam.
- Mamo, cześć! Słuchaj, masz jeszcze ten przepis na bigos? Taki babci Zosi? Bo Kuba zaprosił kolegów na imieniny i chciałam zrobić coś porządnego.
Nie zapytała, co u mnie. Nie powiedziała „dawno nie gadałyśmy". Nie zauważyła dwóch miesięcy ciszy. Albo zauważyła i nie uznała tego za coś wartego komentarza.
Stałam w kuchni i czułam, jak coś mi rośnie w gardle. Nie płacz - raczej taki twardy supeł, który nie chce przejść ani w górę, ani w dół.
- Mamo? Jesteś?
- Jestem - powiedziałam. - Przepis mam. W zeszycie w szufladzie.
- Super! Podyktujesz mi?
Podeszłam do szuflady. Pod rachunkami za prąd, pod starą książeczką zdrowia Ryszarda, leżał zeszyt w kratkę. Na okładce, wyblakłym flamastrem, napis ręką mojej matki: „Przepisy Zosi K." Otworzyłam na stronie z bigosem. Pismo babci - drobne, pochyłe, z epoki, kiedy listy pisało się co tydzień i nikt nie musiał się zastanawiać, czy ktoś odpisze.
Zaczęłam dyktować. Kasia zapisywała, pytała o szczegóły. „Ile kiszonej? A świeżą też dodawać? Mamo, a śliwki suszone to serio? Babcia dawała śliwki?"
I w pewnym momencie, gdzieś między podprawianiem na smalcu a dodawaniem wina, Kasia powiedziała:
- Zosia pyta, kiedy przyjedziesz.
Zagryzłam wargę. Zosia. Dziewięć lat. Ostatni raz widziałam ją w czerwcu, kiedy przyjechałam na zakończenie roku szkolnego. Kasia wtedy nawet nie wyszła po mnie na dworzec - przysłała Kubę.
- Nie wiem, Kasiu - odpowiedziałam. - Kiedy mnie zaprosisz, to przyjadę.
Cisza. Krótka, ale wyraźna. Usłyszałam, jak Kasia wciąga powietrze.
- No to przyjeżdżaj na Wigilię. Jak co roku.
„Jak co roku" - jakby to było oczywiste. Jakby te dwa miesiące milczenia nic nie zmieniły. A może naprawdę nic nie zmieniły? Może to tylko w mojej głowie rosły całe lasy pretensji, a w życiu Kasi moja nieobecność była ledwie szumem, który ucichł?
- Dobrze - powiedziałam. - Przyjadę.
Rozłączyłam się, zamknęłam zeszyt i położyłam go z powrotem do szuflady, na rachunki, na książeczkę Ryszarda, na cały ten papierowy gruz naszego życia. Potem usiadłam przy stole i długo patrzyłam na telefon.
Mogłam jej powiedzieć. Mogłam zapytać: Kasiu, czy ty wiesz, że przez dwa miesiące nie zadzwoniłaś? Że twoja matka siedzi tu sama i liczy niedziele? Mogłam to powiedzieć i może by ją to zabolało, a może by się roześmiała nerwowo i powiedziała „mamo, no nie przesadzaj".
Ale ja wybrałam bigos. Wybrałam Wigilię. Wybrałam „dobrze, przyjadę".
I do dziś nie wiem, czy zrobiłam to z miłości, czy ze strachu, że jeśli powiem prawdę - to nawet ten jeden telefon na dwa miesiące przestanie dzwonić.
