W marcu odmówiłam sprzedaży mieszkania - córka chciała „coś mniejszego dla mamy, a resztę na dom". W październiku przyszło pismo z sądu: wniosek o moje ubezwłasnowolnienie, bo „mama zapomina". Biegły pytał godzinę. Pamiętałam wszystko. Marzec też.
Pismo przyszło w czwartek, zwykłą pocztą. Szare logo sądu rejonowego, moje imię i nazwisko wydrukowane bezbłędnie. Halina Majewska, zamieszkała przy ulicy Fieldorfa, Warszawa-Bielany. Usiadłam z tym na kuchennym taborecie i czytałam trzy razy, bo za pierwszym razem myślałam, że to pomyłka.
Za drugim - że źle rozumiem język prawniczy. Za trzecim zrozumiałam wszystko.
Wnioskodawca: Renata Majewska-Kowalczyk. Moja córka. Moja jedyna córka.
Przez minutę siedziałam bez ruchu. Potem wstałam, zalałam herbatę wrzątkiem i zjadłam dwa herbatniki, bo tak mnie nauczyła mama - jak cię coś złapie za gardło, najpierw jedz, potem myśl. Herbatniki były stare, miękkie. Zjadłam je do końca.
Zadzwoniłam do Krysi z parteru. Krysia jest rok młodsza ode mnie, sześćdziesiąt trzy lata, kiedyś pracowała w sekretariacie sądu pracy. Nie jest prawniczką, ale zna ten świat papierów i pieczątek lepiej niż ktokolwiek, kogo mogłabym poprosić o pomoc. Przyszła po pięciu minutach, w kapciach i fartuchu, bo akurat smażyła naleśniki dla wnuków.
- Halinka, pokaż. - Wzięła pismo, założyła okulary. Czytała wolno. Potem zdjęła okulary i powiedziała: - Matko Boska.
Muszę cofnąć się do marca. Bo marzec to był początek, chociaż wtedy jeszcze nie wiedziałam, że to początek czegokolwiek. Myślałam, że to zwykła rodzinna rozmowa.
Renata przyjechała w niedzielę z Darkiem, swoim mężem. Darek jest budowlańcem, prowadzi małą firmę remontową w Pruszkowie. Interes szedł różnie - raz lepiej, raz gorzej, ale od dwóch lat mówili o budowie domu. Działkę kupili pod Grodziskiem, potem projekt, potem okazało się, że projekt kosztuje więcej niż zakładali, a bank dał mniejszy kredyt, niż liczyli.
Renata usiadła w moim salonie, w tym samym fotelu, w którym siadała jako dziecko, i powiedziała: - Mamo, pomyślałam o czymś. To mieszkanie jest za duże dla ciebie samej. Trzy pokoje. Po co ci trzy pokoje? Mogłabyś mieć ładną kawalerkę, bliżej centrum nawet, z windą. A różnicę byśmy wzięli na dom.
Powiedziała to lekko, jakby proponowała wymianę butów. Darek milczał, patrzył w okno. Ja patrzyłam na Renatę i szukałam w jej twarzy czegoś - nie wiem czego. Może wstydu. Może wahania. Ale Renata wyglądała na przekonaną, że to rozsądny pomysł.
- To jest moje mieszkanie - powiedziałam. - Mieszkam tu trzydzieści osiem lat. Tu umarł tata. Tu ty stawiałaś pierwsze kroki. Nie sprzedam go.
Renata zacisnęła usta. Darek dalej patrzył w okno. Potem Renata powiedziała: - Mamo, bądź rozsądna. Ty tu siedzisz sama w tych trzech pokojach, ogrzewanie cię zjada, a my mamy szansę na normalny dom dla dzieci.
- Powiedziałam nie, Renata.
Wyjechali po godzinie. Renata nie pocałowała mnie na pożegnanie. Darek podał mi rękę i powiedział: - Proszę się nie gniewać, teściowa. Ja jej mówiłem, żeby nie naciskać. - Nie wiem, czy mówił. Ale że to powiedział, zapamiętałam.
Potem było lato. Renata dzwoniła rzadziej niż zwykle. Na Dzień Matki przysłała kwiaty przez internet - bukiet, który przyjechał już lekko zwiędnięty. Do kartki napisała: „Kochanej Mamie - Renata i Darek". Bez słowa od wnuków, chociaż Olek ma jedenaście lat i umie pisać. Przeczytałam tę kartkę kilka razy, szukając ciepła między literami. Nie znalazłam.
We wrześniu zadzwoniła moja siostra Lucyna z Wrocławia. Powiedziała ostrożnie: - Halina, słuchaj, Renata do mnie dzwoniła. Pytała, czy zauważyłam u ciebie jakieś zmiany. Że niby zapominasz, mylisz daty, zostawiasz gaz. Powiedziałam jej, że rozmawiamy co tydzień i nic takiego nie widzę. Ale chciałam, żebyś wiedziała.
Siedziałam z telefonem przy uchu i czułam, jak mi się robi zimno od środka. Nie od temperatury. Od zrozumienia.
A potem, w październiku, to pismo.
Krysia pomogła mi znaleźć prawniczkę - młodą, energiczną kobietę, która przyjęła mnie następnego dnia. Kiedy przeczytała wniosek, podniosła głowę i zapytała wprost: - Pani Halino, czy pani ma problemy z pamięcią? Proszę mi powiedzieć szczerze, bo wtedy będziemy wiedzieć, co robić.
- Nie mam - powiedziałam. - Pamiętam numer PESEL, pamiętam, kiedy płacę czynsz, pamiętam, co córka powiedziała w marcu, co do słowa.
Prawniczka pokiwała głową. - To dobrze. Bo sąd powoła biegłego psychiatrę. Będzie badanie. I to badanie zdecyduje.
Biegły przyszedł w listopadzie. Mężczyzna po pięćdziesiątce, spokojny, z notepadem. Pytał o wszystko. Jaki dziś dzień tygodnia. Kto jest prezydentem. Ile mam lat. Gdzie pracowałam - a pracowałam trzydzieści dwa lata jako księgowa w spółdzielni mieszkaniowej, to mu powiedziałam i podałam nazwę spółdzielni, adres, imię ostatniego prezesa. Pytał o leki - biorę tylko na ciśnienie, raz dziennie, rano, od ośmiu lat. Pytał, czy wychodzę z domu, czy robię zakupy, czy gotuję. Gotowałam mu odpowiedzi spokojnie, jedno po drugim, jak pozycje w bilansie.
Pod koniec zapytał: - A jak pani ocenia relacje z córką?
Popatrzyłam mu w oczy. - Córka złożyła wniosek o moje ubezwłasnowolnienie, bo odmówiłam sprzedaży mieszkania, w którym żyję od trzydziestu ośmiu lat. Relacje oceniam jako trudne.
Zapisał. Nie skomentował.
Opinię biegłego otrzymałam w grudniu. Jedna strona. „Badana wykazuje pełną orientację auto- i allopsychiczną, sprawność intelektualną adekwatną do wieku, brak cech otępiennych. Nie stwierdza się podstaw do ubezwłasnowolnienia." Czytałam to na stojąco w kuchni, przy otwartym oknie, chociaż był grudzień i wiało. Potrzebowałam powietrza.
Sąd oddalił wniosek w styczniu. Renata nie przyszła na posiedzenie. Przysłała pełnomocnika. Ja przyszłam osobiście, w granatowej garsonce, tej samej, w której chodziłam kiedyś na zebrania w spółdzielni. Sędzia spojrzał na mnie, potem na akta, potem powiedział postanowienie. Trwało to trzy minuty.
Na korytarzu sądu zadzwoniła Lucyna. - I co? - zapytała.
- Oddalili.
- Słava Bogu. A Renata?
Nie odpowiedziałam od razu. Bo co miałam powiedzieć? Że córka, którą karmiłam piersią, którą uczyłam czytać, dla której rezygnowałam z sanatorium, żeby zapłacić za korepetycje z angielskiego - ta córka chciała zabrać mi prawo do decydowania o własnym życiu? I że to bolało bardziej niż śmierć Tadeusza, mojego męża, bo Tadeusz umarł, a Renata wybrała?
- Lucyna - powiedziałam w końcu - ja nie wiem, czy ja jej to kiedykolwiek wybaczę.
Minęły trzy miesiące od tamtego posiedzenia. Renata zadzwoniła raz, w Wigilię. Powiedziała: - Wesołych świąt, mamo. - Powiedziałam: - Wesołych świąt. - I to było wszystko. Dwanaście sekund. Policzyłam, bo telefon pokazuje czas rozmowy.
Mieszkam dalej w moim mieszkaniu, w tych trzech pokojach, o które walczyłam. Rano piję herbatę przy oknie, wieczorem oglądam teleturniej i idę spać. Krysia wchodzi na pogaduszki dwa razy w tygodniu. Lucyna dzwoni w soboty. Jest cicho. Jest spokojnie.
Tylko czasem, jak stoję w przedpokoju i patrzę na zdjęcie małej Renaty na huśtawce w parku Kępa Potocka - trzy latka, bezzębny uśmiech, warkoczyki - to nie wiem, co zrobić z rękami. Podnoszę to zdjęcie, trzymam, odkładam. I myślę: kiedy dokładnie straciłam tę dziewczynkę? I czy ona w ogóle chce zostać znaleziona.
