W tym roku syn przysłał mi opłatek pocztą - w kopercie, z karteczką „łamiemy się na odległość, mamo, całujemy". Mieszka cztery kilometry ode mnie.
Stałam z tą kopertą przy skrzynce na listy, na klatce schodowej, między rachunkiem za gaz a ulotką z Biedronki. Rozpoznałam jego pismo od razu - te duże, pochylone litery, które ćwiczyliśmy razem w zeszycie w kratkę, kiedy szedł do pierwszej klasy.
Opłatek był starannie owinięty w chusteczkę higieniczną, żeby się nie pokruszył. Nie pokruszył się. Leżał biały i cały, jakby to cokolwiek zmieniało.
Weszłam na trzecie piętro, zamknęłam drzwi, usiadłam w kuchni i położyłam kopertę obok cukiernicy. Herbata stygła. Zegar tykał. Cztery kilometry. Mogłabym dojechać do niego autobusem 174 w dwadzieścia minut. Piechotą w niecałą godzinę. A on wysłał opłatek pocztą.
Nazywam się Krystyna, mam sześćdziesiąt dwa lata i od trzech lat jestem na emeryturze. Przedtem pracowałam jako księgowa w spółdzielni mieszkaniowej na Bielanach, tej samej, w której mieszkam od trzydziestu pięciu lat - blok, czwarte piętro, widok na plac zabaw i kasztanowce. Tomek, mój jedyny syn, mieszka na Żoliborzu. Kiedyś to było „blisko, na wyciągnięcie ręki". Teraz te cztery kilometry to przepaść.
Żeby zrozumieć tę kopertę, muszę cofnąć się o dwa lata. Do Wigilii, której nie powinnam była urządzać, i do słów, których nie powinnam była powiedzieć. Albo nie - jeszcze wcześniej. Do momentu, kiedy Tomek przyprowadził do mnie Paulinę.
Było to pięć lat temu, w maju. Tomek miał wtedy trzydzieści jeden lat, pracował jako elektryk w dużej firmie instalacyjnej, zarabiał porządnie, ale jakoś nie mógł się ustatkować. Dziewczyny się zmieniały, ja nie komentowałam - nauczyłam się trzymać język za zębami po tym, jak pokłóciliśmy się o tę Anetę sprzed lat. Więc kiedy powiedział „mamo, chcę ci kogoś przedstawić", ugryzłam się w język, uśmiechnęłam i postawiłam sernik.
Paulina weszła do mojego mieszkania i pierwsze, co zrobiła, to zdjęła buty. Bez pytania, automatycznie. Pomyślałam: dobrze wychowana. Miała trzydzieści cztery lata, pracowała w bibliotece na Muranowie, była rozwiedziona. Bez dzieci. Tomek patrzył na nią tak, jak jego ojciec - mój nieżyjący Andrzej - patrzył kiedyś na mnie. Z takim skupieniem, jakby się bał, że zniknie.
Polubiłam ją. Naprawdę. Potrafiła słuchać, nie przerywała, śmiała się z moich historii o spółdzielni. Na drugie spotkanie przyniosła mi książkę - kryminał Chmielewskiej, bo wspomniałam, że lubię. Myślałam: w końcu, Boże, w końcu ktoś normalny.
Wzięli ślub po roku, cywilny, w Pałacu Ślubów. Ja chciałam kościelny, ale Paulina nie miała ślubu kościelnego z pierwszym mężem, więc w sumie nie było przeszkód - tyle że oni nie chcieli. „Mamo, to nasze życie" - powiedział Tomek. Przełknęłam. Byłam na tym ślubie, trzymałam bukiet Pauliny, kiedy podpisywali dokumenty. Na zdjęciach wyglądam na szczęśliwą. Byłam szczęśliwa. Prawie.
Problemy zaczęły się od dziecka. A właściwie od braku dziecka. Minął rok po ślubie, potem drugi. Ja nic nie mówiłam - no dobrze, prawie nic. Może raz czy dwa zapytałam, czy się starają. Może trzy razy. Tomek zmieniał temat. Paulina milkła. Za czwartym razem - to było na obiedzie u mnie, podawałam rosół - Paulina odłożyła łyżkę i powiedziała spokojnie: „Proszę pani, my nie planujemy dzieci. To nasza wspólna decyzja".
Proszę pani. Po dwóch latach znajomości - proszę pani. To mnie zabolało bardziej niż sama wiadomość. Ale wiadomość też zabolała. Bo ja rozumiałam, że to ich życie. Rozumiałam. A jednocześnie nie potrafiłam się z tym pogodzić. Widziałam sąsiadkę z trzeciego piętra, Halinę, jak wozi wnuczkę w wózku po osiedlu, i coś we mnie pękało.
Zaczęłam robić uwagi. Nie wielkie, nie wprost - raczej takie wkłucia igłą. „Widziałam piękne buciki w Smyku". „Koleżanka z pracy dostała drugie wnuka". „Andrzej tak by się cieszył, gdyby doczekał". Tomek początkowo ignorował. Paulina zaciskała usta. A ja nie potrafiłam przestać, bo mi się wydawało, że jeśli będę wystarczająco cierpliwa, to zmienią zdanie. Że to kwestia czasu. Że Paulina „dojrzeje".
A potem przyszła ta Wigilia. Dwa lata temu. Przygotowałam dwanaście potraw, jak zawsze. Ustawiłam dodatkowe nakrycie dla nieobecnego, jak zawsze. Sianko pod obrusem. Wszystko jak u Andrzeja na Kielecczyźnie, tradycja, za którą tęskniłam coraz bardziej, odkąd został mnie na tym świecie.
Siedzieliśmy we trójkę. Barszcz z uszkami, karp, pierogi z kapustą. Był opłatek - łamaliśmy się, składaliśmy życzenia. Ja złożyłam Paulinie życzenie. Powiedziałam: „Życzę ci, żebyś w przyszłym roku poczuła, co to jest prawdziwa miłość. Taka bezwarunkowa. Macierzyńska".
Cisza. Tomek odłożył opłatek. Paulina patrzyła na mnie i widziałam, że jej oczy się szkliły, ale głos miała twardy: „Dziękuję, proszę pani". Znowu to „proszę pani".
Tomek wstał od stołu. „Mamo, rozmawialiśmy o tym sto razy. Paulina nie może mieć dzieci. Nie chciała, żebyś wiedziała, bo to ją boli. A ty właśnie...".
Nie dokończył. Paulina wyszła do przedpokoju. Słyszałam, jak zakłada buty. Tomek poszedł za nią. Drzwi się zamknęły. Karp stygł na stole, świeca się paliła, a ja siedziałam z kawałkiem opłatka w dłoni i myślałam: co ja zrobiłam.
Dzwoniłam następnego dnia. I pojutrze. I przez tydzień. Tomek odebrał dopiero po Nowym Roku. „Mamo, potrzebuję czasu". Dałam mu czas. Miesiąc, dwa, pół roku. Spotkania były rzadsze, krótsze, bardziej oficjalne. Tomek przyjeżdżał sam, na godzinę, pił herbatę, pytał o zdrowie, nie zdejmował kurtki. Paulina nie przyjeżdżała wcale.
Napisałam do niej list. Długi, na trzy strony. Przepraszałam. Tłumaczyłam, że nie wiedziałam, że jestem głupia stara kobieta, że ją lubię, że naprawdę mi na niej zależy. Nie odpowiedziała. Tomek powiedział: „Dostała. Przeczytała. Daj jej czas, mamo".
Czas, czas, czas. Ile go jeszcze mam?
W zeszłym roku na Wigilię Tomek przyjechał sam, na dwie godziny. Łamaliśmy się opłatkiem we dwoje. Było cicho i nienaturalnie uprzejmie. Jak u obcych ludzi. Kiedy wyjeżdżał, stałam na balkonie i patrzyłam, jak jego samochód skręca za blok. Cztery kilometry. Mógłby tu być w dziesięć minut.
A w tym roku - koperta. Opłatek. Karteczka.
Zadzwoniłam do niego w Wigilię rano. Odebrał po piątym sygnale.
- Tomek, dostałam. Dziękuję. Ale może byś wpadł? Chociaż na godzinę? Zrobiłam barszcz, uszka, jest karp...
- Mamo, w tym roku jesteśmy z Pauliną u jej mamy w Legionowie. Przepraszam, nie zdążyłem powiedzieć wcześniej.
- U jej mamy.
- Tak.
Milczałam. On też. Słyszałam w tle głos Pauliny, coś o nakryciu stołu.
- Mamo, jesteś?
- Jestem. Wesołych świąt, synku.
- Wesołych świąt, mamo. Całujemy.
Rozłączył się. Usiadłam przy stole. Dwanaście potraw, jedno nakrycie. Sianko pod obrusem. Opłatek z koperty leżał obok talerza, trochę ukruszony mimo chusteczki. Złamałam kawałek, włożyłam do ust. Suchy, nijaki, papierowy w smaku.
Pomyślałam o Paulinie, która nie może mieć dzieci i która przez dwa lata znosiła moje ukłucia z uśmiechem, zanim przestała się uśmiechać. Pomyślałam o tym, że gdyby Andrzej żył, tobym może tak nie wczepiła się w syna, bo miałabym komu opowiadać wieczorem, zamiast siedzieć w ciszy i liczyć dni między telefonami.
A potem wstałam, włożyłam płaszcz, wzięłam torebkę z sernikiem i pojechałam autobusem 174 na Żoliborz. Stałam pod ich klatką dwadzieścia minut, w zimnie, z tym sernikiem. Nie zadzwoniłam domofonem. Nie wiem, czego się bałam - że otworzy Paulina i powie „proszę pani"? Że Tomek powie „mamo, nie teraz"? Czy tego, że wpuszczą mnie, a ja znowu powiem coś głupiego, coś, co będzie bolało, choć nie miało boleć?
Wróciłam do domu. Sernik zjadłam sama, na drugi dzień, na śniadanie. Był dobry. Andrzej zawsze mówił, że najlepszy w Warszawie.
Teraz jest styczeń. Na lodówce wisi karteczka od Tomka - „łamiemy się na odległość, mamo, całujemy". Cztery kilometry. Dwadzieścia minut autobusem. I nie wiem, czy ten dystans się jeszcze kiedyś skróci, czy to ja muszę zrobić ten pierwszy krok, czy może już go zrobiłam za dużo.
