Po mężu został w garażu opel. Córka od razu: „mamo, ty i tak nie masz prawa jazdy, oddaj go Kacprowi na dojazdy". Zapisałam się na kurs i w wieku sześćdziesięciu siedmiu lat zdałam - za drugim podejściem. Na pociąg Kacpra wożę teraz ja.
Ale zacznę od początku, bo ta historia nie jest o samochodzie. Jest o tym, co się dzieje, kiedy ktoś decyduje za ciebie, że twoje życie już się skończyło.
Zbyszek umarł w lutym, trzy dni po swoich siedemdziesiątych urodzinach. Rak trzustki - od diagnozy do końca minęło pięć miesięcy. Ludzie mówili, że przynajmniej nie cierpiał długo, jakby to miało być pocieszenie. Ja nie umiałam tego tak traktować. Trzydzieści dziewięć lat małżeństwa i nagle cisza w mieszkaniu taka, że słyszysz, jak sąsiad z dołu przekręca klucz w zamku.
Zbyszek był kierowcą. Całe życie za kółkiem - najpierw TIR-y, potem dostawczaki dla hurtowni budowlanej, a na koniec taksówka, bo na emeryturze się nudził. Ten opel astra, rocznik 2015, to był jego ostatni samochód. Kupił go używanego za pieniądze ze sprzedaży taksówki, wyczyścił, dopieścił, zamontował nowe radio. Mówił: „Halinka, to już mój ostatni wóz, ale porządny".
I porządny był. Stał w garażu pod blokiem na naszym osiedlu w Poznaniu, przykryty pokrowcem, bo Zbyszek dbał o niego jak o dziecko. Kiedy Zbyszek trafił do szpitala, dałam kluczyki córce Monice, żeby przeparkowała, jeśli trzeba. Nie przypuszczałam, że to będzie początek wojny o coś więcej niż auto.
Monika ma czterdzieści dwa lata, pracuje w biurze rachunkowym we Wrocławiu. Porządna, zorganizowana, zawsze z planem. Kacper to jej syn, mój jedyny wnuk - dwadzieścia lat, studiuje informatykę w Poznaniu, mieszka w akademiku na Winogradach. Dojazd ma kiepski, bo autobus kursuje raz na godzinę, a na pociąg z Poznania Głównego i tak musi się jakoś dostać. Rozumiałam Monikę. Logika była po jej stronie.
Ale coś mnie zakłuło, kiedy to powiedziała. Stałyśmy w kuchni, herbata stygła na blacie, jeszcze nie minął tydzień od pogrzebu. Monika nawet nie zdjęła kurtki.
- Mamo, ty i tak nie masz prawa jazdy, po co ci ten samochód? Kacper dojeżdża z akademika na zajęcia, dla niego to realna pomoc.
Ja i tak. Te dwa słowa zawisły w powietrzu. Jakbym była meblościanką po dziadku - ciężka, bezużyteczna, ale szkoda wyrzucić.
- A jak nie Kacper, to sprzedamy i dołożysz sobie do sanatorium - dodała Monika już łagodniej, bo chyba zobaczyła coś w mojej twarzy.
Nic nie odpowiedziałam. Podałam jej sernik, zapytałam o Wrocław, o męża Darka, o kota. Monika wyjechała następnego dnia rano. Kluczyki do opla zostawiła na półce w przedpokoju, przy zdjęciu Zbyszka z rybą złowioną na działce.
Przez tydzień patrzyłam na te kluczyki. Wstawałam rano, robiłam owsiankę, myłam okna, które nie wymagały mycia, słuchałam radia. A wieczorem siadałam w fotelu Zbyszka i myślałam o tym „i tak". Ty i tak nie masz prawa jazdy. Ty i tak nie potrzebujesz. Ty i tak.
A potem zadzwoniłam do szkoły jazdy.
Pani w recepcji chyba pomyślała, że żartuję. Powtórzyła: „Przepraszam, ile pani ma lat?". Powiedziałam: sześćdziesiąt siedem. Cisza. Potem grzecznie: „Oczywiście, przyjmujemy kursantów w każdym wieku". Pewnie się uśmiechnęła, ale ja tego nie widziałam, więc się nie liczyło.
Monice nie powiedziałam. Kacprowi też nie. Nikomu nie powiedziałam. Chodziłam na wykłady z przepisów trzy razy w tygodniu, siadałam w sali obok osiemnastolatków, którzy patrzyli na mnie jak na ciotkę, która pomyliła drzwi. Instruktor, pan Tomasz, miał może czterdziestkę i nieskończoną cierpliwość. Przy pierwszej jeździe powiedział: „Proszę pani, sprzęgło to nie wróg, tylko znajomy, którego trzeba lepiej poznać". Polubiłam go od razu.
Najtrudniejsze było parkowanie równoległe. Ręce mi się pociły, a w głowie słyszałam głos Zbyszka: „Halinka, lusterka, lusterka, nie zgaduj, patrz w lusterka". Jakby siedział obok. Na trzeciej lekcji pan Tomasz powiedział, że mam dobrą koordynację jak na kogoś, kto nigdy nie prowadził. Chyba kłamał, ale miło było usłyszeć.
Na egzaminie teoretycznym zdałam za pierwszym razem. Trzydzieści dwa punkty z trzydziestu sześciu. Wyszłam z WORD-u i na ławce przed budynkiem zjadłam kanapkę z szynką, którą zabrałam z domu, bo ze stresu nic nie jadłam od rana. Smak szynki i musztardy na wiosennym słońcu - głupie, ale pamiętam to jak jedno z najlepszych śniadań w życiu.
Praktykę oblałam. Skrzyżowanie z sygnalizacją świetlną, skręt w lewo - za wcześnie wjechałam na skrzyżowanie, egzaminator zahamował swoim dodatkowym pedałem. Przegrałam. Siedziałam w samochodzie i nie mogłam oddychać. Pan Tomasz poczekał na mnie przed budynkiem.
- Proszę pani, zdaje pani za dwa tygodnie i koniec - powiedział. - Ja oblałem za pierwszym razem i jakoś żyję.
Wieczorem zadzwoniła Monika. Pytała, czy już zdecydowałam w sprawie samochodu, bo Kacper potrzebuje od semestru letniego. Powiedziałam, że jeszcze myślę. Monika westchnęła tak, jak wzdychała, kiedy miała piętnaście lat i prosiła o wyjście na dyskotekę, a ja nie dawałam zgody.
- Mamo, no co tu myśleć. Auto stoi, niszczeje, ty go nie użyjesz.
- Dam ci znać - powiedziałam i się rozłączyłam.
Za drugim podejściem zdałam. Czysto, bez błędów, dwadzieścia osiem minut jazdy po Poznaniu jak normalna kierowczyni. Egzaminator podał mi rękę i powiedział „gratulacje". Kupiłam sobie po drodze do domu pączka z różą.
Kacprowi powiedziałam pierwszemu. Zadzwoniłam wieczorem.
- Babciu, serio? - powiedział i zaczął się śmiać. Ale nie złośliwie. Ciepło. - Babciu, jesteś legendą.
- Kacper, nie oddaję ci samochodu - powiedziałam. - Ale jak chcesz, to cię będę wozić na pociąg. Rano o siódmej piętnaście, tak?
Cisza. Potem: „Dobra, babciu. Dobra".
Monika zareagowała inaczej. Zadzwoniła następnego dnia, ton ostry jak nóż do chleba.
- Mamo, ty chyba żartujesz. W twoim wieku? Prawo jazdy? A jak coś ci się stanie? A ubezpieczenie? A jak dostaniesz zawrotu głowy za kierownicą?
Słuchałam. Nie przerywałam. Kiedy skończyła, powiedziałam:
- Moniko, ja się w tym domu nie zamknę. Tata by tego nie chciał.
Usłyszałam, jak Monika nabiera powietrza, jakby chciała coś powiedzieć. Ale nic nie powiedziała. Odłożyła słuchawkę.
Od marca wożę Kacpra trzy razy w tygodniu. Wstajemy wcześnie. On wsiada z plecakiem i kubkiem kawy, ja odpalam opla i jadę przez osiedle na Główny. Czasem po drodze gadamy, czasem milczymy. Raz Kacper powiedział: „Babciu, dziadek by się cieszył". Nic nie odpowiedziałam, bo mi się ścisnęło gardło, ale chyba wiedział.
Z Moniką jest różnie. Dzwoni rzadziej. Kiedy dzwoni, o samochodzie nie wspomina, ale czuję, że temat wisi między nami jak pranie na sznurku w deszczu. Może się boi o mnie - i to rozumiem. Może ją uraziłam, bo nie posłuchałam. A może po prostu nie umie pogodzić się z tym, że jej matka zrobiła coś, czego się po niej nie spodziewała.
Wczoraj wracałam z Biedronki i zaparkowałam równolegle za pierwszym razem. Idealnie przy krawężniku, jak pan Tomasz uczył. Wysiadłam, obejrzałam, uśmiechnęłam się do siebie.
Zbyszek, pomyślałam, widzisz to? Twoja Halinka, co się bała tramwajów, parkuje opla jak zawodowiec.
Nie wiem, czy Monika kiedyś to zrozumie. Nie wiem nawet, czy musi.