Obejrzałam trzy domy seniora - sama, z listą pytań w zeszycie. W „Słonecznym" mają chór, bibliotekę i balkony na południe. Wpłaciłam zadatek za pokój z widokiem na sad i podpisałam papiery. Dzieciom powiem po fakcie - niech raz dowiedzą się ostatnie.
Zeszyt leży teraz przede mną na kuchennym stole, otwarty na stronie z potrójną listą: plusy, minusy, pytania do zadania. Przy „Słonecznym" plusów jest jedenaście. Minusów trzy - daleko od centrum, brak windy do ogrodu i trochę za głośna jadalnia. Ale te jabłonie za oknem, ten zapach, który wpadał przez otwarte balkony, kiedy pani kierowniczka prowadziła mnie korytarzem - tego żadna lista nie obejmie.
Podpisałam umowę wczoraj, dwudziestego trzeciego maja. Zadatek trzy tysiące złotych, pokój jednoosobowy z łazienką, wprowadzenie od pierwszego września. Siedemdziesiąt dwa lata życia i pierwszy raz w życiu podjęłam tak dużą decyzję kompletnie sama. Bez narady z Agatą, bez konsultacji z Markiem, bez tego nieustannego kołowrotka „a może jeszcze poczekamy, mamo".
- Napije się pani herbaty? - zapytała kierowniczka, kiedy kończyłam podpisywać. Miała na imię Beata i mówiła do mnie per pani, ale jakoś ciepło, bez szpitalnego dystansu. - U nas herbata o każdej porze, kuchnia otwarta do dwudziestej drugiej.
Napiłam się. Earl grey z prawdziwą cytryną, w zwykłym kubku. I pomyślałam, że gdyby Henryk żył, powiedziałby: „Bożena, ty to potrafisz zrobić cyrk z niczego". Bo Henryk zawsze uważał, że problemy należy rozwiązywać wewnątrz rodziny, przy zamkniętych drzwiach, najlepiej nie rozwiązując ich wcale.
Henryk odszedł cztery lata temu. Rak trzustki, pięć miesięcy od diagnozy do pogrzebu. Sześćdziesiąt osiem lat miał, ja sześćdziesiąt osiem. Przez czterdzieści lat dzieliliśmy łóżko, łazienkę i trzypokojowe mieszkanie na wrocławskim Gaju. Po jego śmierci zostałam w tym mieszkaniu jak w akwarium bez wody - niby wszystko na miejscu, ale oddychać nie sposób.
Nie od razu zaczęłam myśleć o domu seniora. Najpierw był rok żałoby, potem rok przyzwyczajania się do ciszy, potem rok udawania, że sobie radzę. Gotowałam obiady na dwie osoby z rozpędu. Rano wstawałam o piątej trzydzieści, bo przez czterdzieści lat Henryk wstawał o piątej trzydzieści i szedł do warsztatu. Prałam ręczniki w środy, bo w środy Henryk zmieniał ręczniki.
Agata, moja córka, mieszka w Krakowie. Ma męża informatyka, dwójkę dzieci, dom pod miastem i wieczny brak czasu. Dzwoni w niedziele o osiemnastej, rozmowa trwa dwanaście minut - wiem, bo kiedyś zaczęłam mierzyć, ze złości, a potem ze smutku. Marek jest we Wrocławiu, bliżej, ale bliżej to pojęcie względne. Przychodzi w pierwsze soboty miesiąca, siada w fotelu Henryka, pyta „jak zdrowie, mamo" i czeka na odpowiedź, która pozwoli mu wyjść z czystym sumieniem.
Kocham ich. Naprawdę. Ale gdzieś między pogrzebem a dzisiejszym dniem zrozumiałam jedną rzecz - oni mnie kochają jak obowiązek. Jak rachunek za prąd, który trzeba opłacić do dziesiątego. Systematycznie, rzetelnie, bez zaległości. I bez radości.
Zaczęło się od upadku w lutym. Ślisko było na chodniku, noga pojechała, upadłam na biodro. Nic złamanego, tylko potężny siniak i strach. Leżałam na tym chodniku może minutę, może dwie. Ludzie przechodzili. Jeden pan pomógł mi wstać, podał torbę z zakupami. Wieczorem zadzwoniłam do Agaty.
- Mamo, a może byś do nas na jakiś czas przyjechała? - powiedziała, ale głos miała taki, jakby już żałowała propozycji. - Albo wiesz co, pogadam z Markiem, może by was na zmianę odwiedzać częściej.
Nie pojechałam. Marek nie zaczął odwiedzać częściej. Za to Agata przysłała mi link do jakiegoś bransoletki alarmowej, takiej z guzikiem SOS. Kupiłam sobie, noszę do dziś. Ale tamtej nocy, po upadku, leżąc w łóżku z workiem lodu na biodrze, podjęłam decyzję. Nie gwałtowną - raczej jak długo dojrzewający owoc, który w końcu sam spadł z gałęzi.
Zaczęłam szukać. Trzy miesiące czytałam fora, strony internetowe, opinie. Pojechałam autobusem do „Złotej Jesieni" na obrzeżach miasta - ładna nazwa, korytarze pachniały jak szpital, telewizor w świetlicy nastawiony na cały regulator. Odpadło. Potem „Dębowa Aleja" - drogo, ładnie, ale lodowato. Personel mówił do mieszkańców jak do dzieci: „a teraz obiadek, a teraz spacereczek". Odpadło.
A potem „Słoneczny". Stary dwór pod Wrocławiem, przebudowany, otoczony sadem. Pani Beata prowadziła mnie po budynku i mówiła normalnie, jak dorosła do dorosłej. Pokazała bibliotekę - prawdziwą, z regałami do sufitu i fotelami, nie półkę z dwudziestoma romansami. Pokazała salę chóru - śpiewają we wtorki i czwartki, akurat próbowali „Hej, sokoły", fałszowali okropnie i śmiali się z tego. Pokazała pokój, ten z widokiem na sad.
Stałam przy oknie i patrzyłam na jabłonie. Kwitły. Białe i różowe kwiaty, pszczoły, zapach taki, jakby ktoś otworzył słoik z kompotem babci Zosi. I poczułam coś, czego nie czułam od lat. Nie szczęście - to za duże słowo. Raczej ulgę. Że mogę wybrać. Że to moja decyzja, nie niczyja.
Wracałam autobusem i myślałam o dzieciach. Agata powie: „Mamo, dlaczego nam nie powiedziałaś, mogliśmy razem poszukać". Marek powie: „Mamo, to niepotrzebne, dam ci pieniądze na opiekunkę". A potem oboje będą mieli do mnie żal. Albo pretensje. Albo ulgę, której nie przyznają na głos.
Bo ja wiem, że jest tam też ulga. Że gdy dzwonię do Agaty i mówię „wszystko dobrze", ona odczuwa ulgę. Że Marek, wychodząc z mojego mieszkania po pierwszosobotniej wizycie, oddycha głębiej. Nie są źli ludzie. Są zmęczeni ludzie. I ja jestem zmęczona byciem ich zmęczeniem.
Podpisałam papiery. Schowałam kopię umowy do zeszytu, między listą pytań a rachunkiem za autobus. Wróciłam do domu, ugotowałam sobie jajecznicę, zjadłam w kuchni przy otwartym oknie. Wrocław pachniał bzem i spalinami. Popatrzyłam na meblościankę Henryka, na kryształowy wazon, którego nigdy nie lubiłam, na zasłony, które wybrała Agata piętnaście lat temu i które prałam sto razy.
Wzięłam telefon i napisałam wiadomość do obojga. Nie o domu seniora. Po prostu: „Kocham Was. Jutro do mnie zadzwońcie, mam coś do powiedzenia". Agata odpisała po godzinie - serduszko. Marek - kciuk w górę.
Teraz siedzę i myślę, czy im powiedzieć przez telefon, czy poczekać do spotkania. Czy w ogóle tłumaczyć - czy po prostu postawić ich przed faktem, jak postawiłam siebie przed lustrem dwa miesiące temu i powiedziałam: „Bożena, masz siedemdziesiąt dwa lata i prawo do własnych decyzji".
Boję się jednej rzeczy. Nie ich reakcji - tę przeżyję. Boję się, że powiedzą: „Dobrze, mamo, jak chcesz" - i to będzie szczere. Że odetchną. Że moje odejście do domu seniora okaże się rozwiązaniem problemu, o którym wszyscy wiedzieli, ale nikt nie chciał powiedzieć na głos.
A potem, leżąc wieczorem w łóżku, myślę: czy tam, w „Słonecznym", kiedy jabłonie przestaną kwitnąć i zacznie się jesień, a potem zima - czy tam w sobotę będę czekała na telefon, który może nie przyjść? Czy przeniosę to samo czekanie z jednego miejsca w drugie, tylko z ładniejszym widokiem z okna?
Nie wiem. Ale wiem jedno - te jabłonie kwitły i pachniały, i ktoś tam śpiewał „Hej, sokoły" i się śmiał. I ja chcę się śmiać. Choćby fałszując.
