Córce zabroniłam kiedyś liceum plastycznego - „z malowania się nie wyżyje". Została księgową, jak chciałam. Sztalugi po niej stoją w mojej piwnicy czterdzieści lat. Na urodziny kupiłam jej pudło farb i napisałam na kartce: „przepraszam, że nie uwierzyłam

Córce zabroniłam kiedyś liceum plastycznego - „z malowania się nie wyżyje". Została księgową, jak chciałam. Sztalugi po niej stoją w mojej piwnicy czterdzieści lat. Na urodziny kupiłam jej pudło farb i napisałam na kartce: „przepraszam, że nie uwierzyłam - nigdy nie jest za późno". Płakałyśmy obie.

Ale zanim do tego doszło, musiałam najpierw zejść do tej piwnicy. I zobaczyć te sztalugi. Naprawdę je zobaczyć - nie jak stary grat zajmujący miejsce obok słoików z dżemem, tylko jak coś, co kiedyś zabrałam własnej córce z rąk.

Zaczęło się w marcu, prozaicznie. Szukałam walizki na sanatorium - dostałam wreszcie skierowanie do Kołobrzegu po dwóch latach czekania. Weszłam do piwnicy w naszym bloku na Gocławiu, przesunęłam pudła z pościelą, odchyliłam foliową płachtę. I wtedy je zobaczyłam. Drewniane, rozkładane, z zaciekami farby na nóżkach. Turkus, kadmowa żółć, karmin. Pamiętałam te kolory, bo Marta mieszała je na mojej desce do krojenia, a ja krzyczałam, że zniszczy mi kuchnię.

Usiadłam na skrzynce z narzędziami Ryszarda i siedziałam tak chyba z kwadrans. W piwnicy pachniało wilgocią i starym drewnem. A ja nagle miałam czterdzieści lat i znów stałam w kuchni naszego pierwszego mieszkania na Grochowie, a naprzeciwko mnie - piętnastoletnia Marta z prospektem liceum plastycznego w ręku.

„Mamo, popatrz, mają pracownię z prawdziwymi sztalugami. I prowadzą zajęcia z malarstwa olejnego. Pani od plastyki powiedziała, że powinnam spróbować."

Pamiętam, że nawet nie wzięłam tego prospektu. Szykowałam obiad - rosół z kury, bo Ryszard wracał z drugiej zmiany w zajezdni tramwajowej i lubił jeść gorące. Powiedziałam to, co wtedy mówiła większość rodziców, których stać było tylko na jedno: „Marta, z malowania się nie wyżyje. Pójdziesz do technikum ekonomicznego, będziesz miała zawód w ręku."

Marta nie płakała. To było najgorsze - że ona nie płakała. Złożyła ten prospekt na czworo, schowała do kieszeni bluzy i wyszła do swojego pokoju. Słyszałam, jak zamyka drzwi. Nie trzasnęła nimi. Po prostu zamknęła. Cicho. I to ciche zamknięcie drzwi słyszę do dzisiaj.

Ryszard wrócił, zjadł rosół, oglądał wiadomości. Wieczorem powiedziałam mu, że Marta chce iść do plastyka. Wzruszył ramionami. „Ty wiesz lepiej" - powiedział i poszedł spać. Ryszard zawsze mi ufał w sprawach dzieci. Może za bardzo.

Marta poszła do technikum. Uczyła się dobrze, potem zrobiła licencjat z rachunkowości, dostała pracę w biurze podatkowym na Pradze. Malowała jeszcze przez jakiś czas - wieczorami, w weekendy. Na sztalugach, które kupiła sobie za pierwsze zarobione pieniądze, na bazarze, za grosze. Ale powoli malowała coraz rzadziej. Pojawiło się biuro, nadgodziny, potem mąż Tomasz, potem dzieci - Kuba i Zosia. Sztalugi wylądowały w piwnicy. Nie pamiętam dokładnie kiedy. Któregoś dnia ich po prostu nie było w jej pokoju, a ja nawet nie zauważyłam.

Przez lata byłam pewna, że postąpiłam słusznie. Marta ma pracę, stabilność, ZUS opłacony, emerytura będzie. Co by miała z tego plastyka? Robiłaby projekty za grosze? Uczyła w szkole za pensję, z której nie da się wyżyć? Ja sama przepracowałam trzydzieści pięć lat jako sprzedawczyni w delikatesach na Saskiej Kępie i wiem, co znaczy liczyć każdą złotówkę. Nie chciałam tego dla niej.

Ale w marcu, w tej piwnicy, coś mnie tknęło. Może to ta farba na nóżkach sztalug. Może to, że miałam sześćdziesiąt trzy lata i nagle zaczęłam się zastanawiać, ile rzeczy w życiu zrobiłam ze strachu, a ile z mądrości. I czy potrafiłabym jeszcze odróżnić jedno od drugiego.

Następnego dnia zadzwoniłam do Marty. Pogadałyśmy jak zwykle - o Kubie, który zdaje maturę, o Zosi, która chodzi na karate, o tym, że Tomasz znów robi remont łazienki i nie może dobrać kafelków. Normalnie. Spokojnie. Nawet się śmiałyśmy.

A potem zapytałam. Tak po prostu, jak gdyby nigdy nic.

„Marta, a ty jeszcze kiedyś malujesz?"

Cisza. Dwie, trzy sekundy. Dla mnie - wieczność.

„Nie, mamo. Nie maluję."

Nie powiedziała tego ze złością. Ani z żalem. Powiedziała to tak, jakby ktoś ją zapytał, czy jeszcze biega - a ona nigdy nie biegała. Jakby to było coś z innego życia. Z życia kogoś innego.

I wtedy zrozumiałam, co zrobiłam. Nie że zabrałam jej zawód. Że zabrałam jej język. Marta malowała tak, jak inni ludzie oddychają. Przychodziła ze szkoły, nie opowiadała mi, jak jej minął dzień - siadała i malowała. Ja myślałam, że to fanaberia. A to był jej sposób na bycie sobą.

Tydzień chodziłam z tym jak z kamieniem w kieszeni. W nocy nie spałam - leżałam, patrzyłam w sufit i myślałam o Ryszardzie, który umarł osiem lat temu na zawał, i o tym, czy on też żałował. Ale Ryszard nie był człowiekiem do żałowania. Ryszard robił, co trzeba, i szedł spać. Ja tak nie potrafię.

Na sanatorium do Kołobrzegu pojechałam w kwietniu. Chodziłam po plaży, piłam wodę zdrojową, robiłam inhalacje. I myślałam. Dużo myślałam. Na promenadzie był mały sklepik z artykułami plastycznymi - farby, pędzle, szkicowniki. Stałam przed witryną jak zahipnotyzowana. Weszłam i kupiłam pudło olejnych farb - drogich, porządnych, takich, o jakich Marta pewnie kiedyś marzyła. Sprzedawczyni zapytała, czy dla wnuczki. Powiedziałam, że dla córki.

Przez resztę turnusu to pudło leżało na moim łóżku sanatoryjnym, a ja pisałam i przepisywałam kartkę. Pierwszy wersja brzmiała: „Martusiu, przepraszam, że byłam głupia." Wyrzuciłam. Za prosto. Druga: „Córeczko, żałuję tamtej decyzji." Też wyrzuciłam. Bo to nie chodziło o żal. Chodziło o coś większego.

Ostatecznie napisałam: „Przepraszam, że nie uwierzyłam - nigdy nie jest za późno." Czy to prawda? Nie wiem. Marta ma pięćdziesiąt pięć lat. Dzieci prawie dorosłe, w biurze przepracowała ćwierć wieku. Czy to nie za późno?

Dałam jej ten prezent na urodziny, w sobotę, przy kawie i serniku, który sama upiekłam. Goście już się rozeszli, Tomasz sprzątał w kuchni, dzieci siedziały przy telefonach. Byłyśmy same w salonie. Marta otworzyła pudło, zobaczyła farby, przeczytała kartkę. Podniosła na mnie oczy. Miała twarz piętnastolatki z prospektem w ręku - tę samą twarz, dokładnie tę samą.

„Mamo..." - zaczęła i nie dokończyła.

Płakałyśmy obie. Ja głośniej, bo zawsze byłam głośniejsza. Ona cicho, bo Marta zawsze płakała cicho. Tomasz zajrzał z kuchni, zobaczył nas, cofnął się bez słowa. Mądry człowiek.

Nie wiem, czy Marta zacznie malować. Farby zabrała do domu, ale od urodzin minęły trzy tygodnie i nie pytam. Boję się zapytać. Boję się, że usłyszę: „Mamo, nie mam na to czasu." Albo gorzej - że usłyszę: „Mamo, to już nie ma sensu."

Ale najbardziej boję się czegoś innego. Że Marta otworzy to pudło, weźmie pędzel w rękę - i poczuje, ile lat straciła. I że wtedy nie będzie mi w stanie wybaczyć. Bo przeprosiny to jedno. A czterdzieści lat w piwnicy - to drugie.

Sztalugi nadal tam stoją. Nie przeniosłam ich na górę. Czekam, aż Marta sama po nie przyjdzie. Albo nie przyjdzie. To już jej decyzja. Pierwsza w tej sprawie, którą naprawdę podejmie sama.