Na siedemdziesiąte szóste urodziny zrobiłam sobie tatuaż - małą jaskółkę na przedramieniu. Stefan całe życie mówił na mnie „jaskółka". Córka złapała się za głowę: „mamo, co ludzie powiedzą?!". Ludzie w moim wieku mówią głównie o chorobach. Ja wolę mówić

Na siedemdziesiąte szóste urodziny zrobiłam sobie tatuaż - małą jaskółkę na przedramieniu. Stefan całe życie mówił na mnie „jaskółka". Córka złapała się za głowę: „mamo, co ludzie powiedzą?!". Ludzie w moim wieku mówią głównie o chorobach. Ja wolę mówić o jaskółce.

Tatuażysta patrzył na mnie znad okularów, kiedy weszłam do studia. Miał może trzydzieści lat, ręce pokryte wzorami od nadgarstków po łokcie. Zapytał, czy dobrze trafiłam. „Chcę jaskółkę" - powiedziałam i położyłam na ladzie kartkę z rysunkiem. Narysowałam ją sama, ołówkiem, trochę krzywo, ale wiedziałam, że tak ma wyglądać. Dokładnie tak, jak Stefan bazgrał mi na serwetkach w kawiarni na Starym Rynku czterdzieści lat temu.

„Proszę usiąść, babciu" - powiedział chłopak, ale bez protekcji, raczej z szacunkiem. Usiadłam. Igła zaczęła brzęczeć i bolało, owszem, ale to był taki ból, który miał sens. Wiele rzeczy w moim życiu bolało bez żadnego.

Mam na imię Halina. Mieszkam sama w trzypokojowym mieszkaniu na Ratajach w Poznaniu, w bloku, z którego widać park Cytadela, jeśli się wychyli głowę za balkon i przymruży oczy. Stefan umarł sześć lat temu. Rak trzustki. Trzy miesiące od diagnozy do końca. Nie zdążyłam się przygotować. Nikt się nie przygotowuje, choć wszyscy twierdzą, że wiedzieli, że będzie źle.

Córka Magda mieszka w Warszawie z mężem Tomaszem i dwójką dzieci. Syn Piotr - w Krakowie, z narzeczoną, której imienia nie jestem pewna, bo się zmieniają co rok. Magda dzwoni codziennie o siódmej wieczorem. To nie jest rozmowa, to kontrola: „Czy jadłaś? Czy wzięłaś leki? Czy zamknęłaś drzwi na klucz?". Czasem mam wrażenie, że córka gdzieś po drodze zamieniła się ze mną rolami i teraz to ona jest matką, a ja - dzieckiem, które trzeba pilnować.

Stefan mówił na mnie „jaskółka" od pierwszego spotkania. Było to na zabawie tanecznej w domu kultury na Wildzie, w styczniu 1972 roku. Weszłam w granatowej sukience, a on stał przy ścianie z kolegami i powiedział dość głośno: „Patrzcie, jaskółka przyleciała". Myślałam, że się ze mnie nabija. Dopiero potem wytłumaczył, że jaskółki to dla niego najpiękniejsze ptaki - lekkie, szybkie, odważne. I że tak właśnie weszłam do tego domu kultury - jakby mnie nic nie trzymało przy ziemi.

Pobraliśmy się dwa lata później. Stefan był elektrykiem w zakładach HCP. Ja pracowałam w księgowości w szpitalu na Grunwaldzie. Życie typowe - kolejka po meble, potem po pralkę, potem ciąża z Magdą, potem z Piotrem, potem kredyt na to mieszkanie. Typowe i dobre. Stefan miał ciepłe ręce i zwyczaj rysowania na czymkolwiek - na serwetce, na gazecie, na marginesie rachunku. I zawsze rysował mi jaskółki. Małe, proste, trochę krzywe. Miałam ich setki. Po jego śmierci zebrałam wszystkie, jakie znalazłam - w szufladach, między książkami, w starej torebce. Trzydzieści osiem jaskółek na skrawkach papieru.

Któregoś ranka, pół roku po pogrzebie, obudziłam się i pomyślałam: to się skończyło. Nie będzie nowych jaskółek. Nie będzie więcej jego głosu mówiącego „chodź tu, jaskółko, herbata stygnie". Leżałam w łóżku i patrzyłam na sufit, i czułam, jak mieszkanie robi się coraz większe, a ja coraz mniejsza.

Magda chciała, żebym do niej przyjechała. „Mamo, po co ci to mieszkanie? Zamieszkasz z nami, będziesz blisko wnuków". Ale ja znałam prawdę - u Magdy nie miałabym swojego pokoju, tylko rozkładaną kanapę w gabinecie Tomasza. I nie byłabym babcią, tylko dodatkowym obowiązkiem. Widziałam, jak Magda się męczy - praca, dzieci, dom. Nie chciałam być kolejną rzeczą na jej liście.

Piotr zadzwonił na Boże Narodzenie i na moje urodziny. Dwa razy do roku to wystarczająco, żeby nie mieć wyrzutów sumienia, ale za mało, żeby cokolwiek znaczyło. Nie mam do niego pretensji. Mam tylko ciszę.

Tatuaż wymyśliłam w marcu, przy kawie, przeglądając te trzydzieści osiem skrawków papieru. Jedna jaskółka była narysowana na bilecie autobusowym - Stefan musiał ją nabazgrać w tramwaju, wracając z pracy. Miała rozpostarte skrzydła i długi ogon. Właśnie tę wybrałam.

W studio byłam jedyną osobą po siedemdziesiątce. Chłopak - Kuba, tak się przedstawił - obejrzał rysunek i powiedział: „Ładna. Ktoś pani to narysował?". „Mąż" - odpowiedziałam. „Fajny gość" - powiedział Kuba. I nic więcej nie pytał. To mi się spodobało.

Kiedy wracałam do domu z zabandażowanym przedramieniem, zadzwoniła Magda. Powiedziałam jej od razu. Cisza. Potem: „Mamo, co ty zrobiłaś? W twoim wieku? Co ludzie powiedzą?!".

Ludzie. Przez całe życie słyszałam o ludziach. „Co ludzie powiedzą, jak nie przyjdziesz na komunię Zosi?" „Co ludzie powiedzą, jak sprzedasz działkę?" „Co ludzie powiedzą, jak nie będziesz nosić czerni po Stefanie?". Nosiłam czerń przez rok. Potem założyłam turkusowy sweter, bo Stefan go lubił, a sąsiadka z drugiego piętra powiedziała na klatce: „Już po żałobie?". Ton taki, jakby mierzyła mi ją stoperem.

„Magda" - powiedziałam do słuchawki - „ludzie w moim wieku mówią o ciśnieniu, o kolejkach w przychodni i o tym, kto ostatnio umarł. Ja chcę mówić o jaskółce".

Córka się nie odezwała przez trzy dni. Potem przyjechała w weekend. Bez zapowiedzi. Weszła, postawiła torbę na podłodze i powiedziała: „Pokaż".

Odsłoniłam przedramię. Jaskółka była już zagojona - mała, czarna, z rozpostartymi skrzydłami. Magda patrzyła na nią długo. Potem powiedziała cicho: „Tata rysował takie na serwetkach".

„Pamiętasz?"

„Pamiętam, mamo."

Usiadłyśmy w kuchni. Zrobiłam herbatę. Magda trzymała w dłoniach kubek i patrzyła gdzieś za okno, na dach szkoły podstawowej po drugiej stronie ulicy. Milczałyśmy i to była dobra cisza, nie ta pusta z ostatnich lat.

A potem Magda powiedziała coś, czego się nie spodziewałam: „Mamo, czy tata byłby zadowolony? Z tego jak żyjesz?".

Nie wiedziałam, co odpowiedzieć. Bo prawda jest taka, że Stefan byłby zadowolony z jaskółki. Z tego, że siedzę sama w pustym mieszkaniu i zbieram skrawki papieru - chyba nie.

Magda wyjechała wieczorem. W drzwiach obejrzała się i powiedziała: „Będę dzwonić o siódmej. Jak zawsze". Ale coś w jej głosie brzmiało inaczej. Nie jak kontrola. Raczej jak prośba.

Teraz jest maj. Jaskółka na moim przedramieniu złapała lekki opalenizny odcień wokół - chodzę na spacery do parku, codziennie, czasem dwa razy. Wczoraj w tramwaju młoda dziewczyna zauważyła tatuaż i uśmiechnęła się do mnie. Nie pytała. Po prostu się uśmiechnęła.

A ja myślę o tym, co powiedziała Magda. Czy Stefan byłby zadowolony. I czy ta jaskółka to początek czegoś, czy tylko piękne pożegnanie z tym, co było. Sama jeszcze nie wiem.