Przez trzydzieści lat gotowałam w przedszkolu na naszym osiedlu. Na siedemdziesiąte piąte dzieci „nie dały rady przyjechać". O szesnastej zadzwonił domofon: dyrektorka i dwadzieścia przedszkolaków z laurką „Dla pani Hani od najlepszych kotletów".

Stałam w drzwiach z tą laurką w rękach i nie mogłam złapać oddechu. Dwadzieścioro maluchów w kolorowych kurtkach, dyrektorka Agnieszka z tortem na tacy, a za nimi - klatka schodowa pachnąca wiosną i farbą z niedawnego remontu.

Jedno z dzieci, chyba Olek z grupy Biedronek, pociągnął mnie za fartuch i powiedział: „Pani Haniu, a te kotlety to naprawdę były takie dobre, jak mówi moja mama?".

Zanim opowiem, co było dalej, muszę wrócić do rana. Bo to rano wszystko zaczęło się psuć.

Wstałam o szóstej, jak zawsze. Nawyk z trzydziestu lat pracy w kuchni przedszkola numer siedem na Bielanach - ciało pamięta, nawet jeśli od emerytury minęło już piętnaście lat. Hanna Kowalska, siedemdziesiąt pięć lat.

Nogi bolą, kręgosłup skrzypi, ale ręce wciąż sprawne. Zrobiłam sobie herbatę z cytryną, pokroiłam chleb, posmarowałam masłem. Usiadłam przy stole w kuchni, tym samym stole, przy którym siadał kiedyś Tadek, zanim odszedł dziesięć lat temu. Zawał. Dwa dni przed Wielkanocą. Zostałam sama w trzypokojowym mieszkaniu na trzecim piętrze, z widokiem na plac zabaw i dach tego właśnie przedszkola.

O ósmej zadzwoniłam do Marka. Syn, pięćdziesiąt dwa lata, inżynier we Wrocławiu. Trzy sygnały, cztery, pięć. Odebrał zdyszany.

- Mamo, cześć, dzwonisz wcześnie - powiedział takim tonem, jakby sprawdzał zegarek.

- Marek, dzisiaj moje urodziny - odpowiedziałam. I od razu pożałowałam, bo to zabrzmiało jak wyrzut.

- Wiem, mamo, wiem. Złożę ci wieczorem, dobrze? Mamy tu prezentację w firmie, Kasia jedzie po dzieciaki do dentysty, nie damy rady przyjechać. Ale na weekend może coś wykombinujemy.

Może. To słowo krążyło mi w głowie jeszcze długo po tym, jak się rozłączył.

O dziesiątej zadzwoniłam do Basi. Córka, czterdzieści osiem lat, prowadzi kwiaciarnię w Poznaniu. Basia odebrała od razu, ale w tle słychać było szum wody i czyjeś głosy.

- Mamuś, wszystkiego najlepszego! - powiedziała szybko, ciepło, ale pospiesznie. - Słuchaj, wysłałam ci paczkę, powinna dojść jutro. Chciałam przyjechać, naprawdę, ale Piotruś złamał rękę na wuefie i muszę go zabrać na kontrolę, i w sklepie jedna dziewczyna się zwolniła, i...

- Rozumiem, kochanie - przerwałam jej. - Daj buziaka Piotrusiowi.

Rozłączyłam się i przez chwilę patrzyłam na telefon. Czarny ekran, moja twarz w odbiciu - zmarszczki, siwe włosy ścięte krótko, bo tak wygodniej. Pomyślałam: może faktycznie nie ma po co robić szumu. Siedemdziesiąt pięć to nie jest okrągła rocznica. Choć dla mnie - z tymi nogami, z tym sercem, z tą samotnością - każde następne urodziny to rocznica, o której nie wiem, czy będzie kolejna.

Posprzątałam mieszkanie. Nie dla gości, bo gości nie miałam, ale z nawyku. Przetarłam kryształowy wazon po teściowej, poprawiłam serwetki na komodzie. Upiekłam sernik, bo zawsze na urodziny piekłam sernik. Tadek go uwielbiał. Dzieci go uwielbiały. Teraz stał na blacie, cały, nienaruszony, i nikt go nie krojił.

O czternastej usiadłam w fotelu z albumem ze zdjęciami. Kuchnia przedszkolna, rok dziewięćdziesiąty trzeci - ja w białym fartuchu, z warzechą nad garnkiem, uśmiechnięta. Obok Jadźka, moja zmienniczka, która umarła trzy lata temu. Dalej zdjęcia z Dnia Babci, z Wigilii przedszkolnej, z zakończenia roku. Setki dzieci, które jadły moje kotlety mielone, moje kluski z makiem, mój barszczyk. Niektóre z tych dzieci mają dziś po czterdzieści lat. Mijam je czasem na osiedlu. „Dzień dobry, pani Haniu!" - wołają, a ja nie zawsze pamiętam imiona, ale pamiętam twarze.

O piętnastej trzydzieści zjadłam kawałek sernika. Sama. Zapaliłam świeczkę, jedną, bo po co siedemdziesiąt pięć, zdmuchnęłam ją i pomyślałam: no dobrze, Haniu, przeżyłaś kolejny rok. Gratulacje.

I wtedy, o szesnastej, zadzwonił domofon.

Nie spodziewałam się nikogo. Listonosz o tej porze nie chodzi. Podniosłam słuchawkę.

- Pani Haniu? Tu Agnieszka Wiśniewska, dyrektorka z siódemki. Możemy wejść?

Agnieszka przyszła do przedszkola piętnaście lat temu, kiedy ja odchodziłam na emeryturę. Młoda wtedy, energiczna, teraz pewnie też - z przedszkola na naszym osiedlu nie odchodzi się łatwo. Ale po co przyszła? I co znaczy - możemy?

Otworzyłam drzwi i zobaczyłam ich. Dwadzieścioro dzieci ustawionych parami na klatce schodowej, w kurteczkach, z laurką wielkości stolnicy. Agnieszka z tortem, na którym ktoś wypisał lukrem: „75 lat Pani Hani!". A za nimi dwie wychowawczynie - jedną poznałam, drugiej nie - i woźna Krysia, ta sama Krysia, która pracowała ze mną ostatnie dziesięć lat.

- Pani Haniu - powiedziała Agnieszka - te dzieci nie znają pani osobiście. Ale jedzą w tej samej kuchni, z tych samych garnków. I wiedzą, że pani tu gotowała trzydzieści lat. Pomyśleliśmy, że urodziny to urodziny.

Mały Olek podał mi laurkę. Kartka pomalowana kredkami, pełna krzywo napisanych literek, odcisków dłoni w farbie i jednego starannie naklejonego zdjęcia - mojego zdjęcia z przedszkolnej kroniki, tego w białym fartuchu z warzechą.

Zaprosiłam ich do mieszkania. Dwadzieścioro dzieci, trzy panie i Krysia. Moje trzypokojowe mieszkanie nagle stało się za małe i za duże jednocześnie - za małe dla tłumu maluchów, za duże dla samotności, która je wypełniała jeszcze godzinę temu. Dzieci usiadły na podłodze w pokoju, Krysia kroiła tort, Agnieszka nalewała sok. Ktoś zauważył mój sernik.

- O, pani też upiekła! - pisnęła jakaś dziewczynka. - Można?

Można. Nareszcie było komu.

Siedzieliśmy tak może godzinę. Dzieci śpiewały „Sto lat", trochę fałszywie, trochę za głośno. Rysowały mi kotlety na kartkach. Jedno dziecko zapytało, czy mogę mu zrobić naleśniki, bo „mama mówi, że pani robiła najlepsze". Obiecałam, że przyjdę kiedyś do przedszkola i zrobię.

Kiedy wyszli, w mieszkaniu zostały okruszki tortu na dywanie, laurka na stole i cisza, która wróciła jak stara znajoma. Usiadłam w fotelu. Patrzyłam na laurkę. „Dla pani Hani od najlepszych kotletów". Dwadzieścioro obcych dzieci, które nie jadły moich kotletów, przyszło złożyć mi życzenia. Moje własne dzieci - nie dały rady.

Wieczorem zadzwonił Marek. Złożył życzenia, opowiedział o prezentacji, obiecał weekend. Basia wysłała SMS z serduszkami. Napisałam im obu: „Dziękuję, kochani. Było mi miło". Nie wspomniałam o przedszkolakach. Nie wiem dlaczego. Może nie chciałam, żeby poczuli się winni. A może chciałam, ale nie umiałam tego powiedzieć.

Wieczorem, myjąc talerze po torcie, pomyślałam o tym, jak trzydzieści lat stałam nad garnkami dla cudzych dzieci, podczas gdy moje własne jadły obiady w świetlicy. Jak zostawałam po godzinach, żeby przygotować Wigilię przedszkolną, a naszą Wigilię robiłam na kolanie w nocy. Jak Marek powiedział mi kiedyś, miał wtedy może dwanaście lat: „Mamo, ty bardziej kochasz te przedszkolaki niż nas".

Nieprawda. Ale czy on to wie?

Laurka stoi teraz na komodzie, oparta o kryształowy wazon po teściowej. Patrzę na nią każdego ranka przy herbacie. I myślę - czy to sprawiedliwe, że dwadzieścioro obcych dzieci potrafiło zrobić coś, czego moje dwie dorosłe nie potrafią? Czy może to ja trzydzieści lat temu wybrałam nie tę kuchnię, co trzeba?

Nie znam odpowiedzi. Wiem tylko, że sernik był dobry. I że nikt nie powinien go jeść sam.