Co roku piszę kartki świąteczne do całej rodziny - dwadzieścia trzy sztuki, ręcznie, z wierszykiem. W zeszłym roku nie napisałam żadnej. Chciałam sprawdzić, kto zauważy. Do Trzech Króli zauważyła jedna osoba. Listonosz.
Pan Staszek zatrzymał się przy mojej furtce szóstego stycznia, z torbą na ramieniu i takim swoim nieśmiałym uśmiechem. Podał mi dwa listy i reklamówkę z Biedronki, którą ktoś zostawił na skrzynce, a potem powiedział: „Pani Halinko, ja w tym roku żadnych kartek od pani nie roznosił. Wszystko w porządku? Bo ja się martwię".
Stałam w drzwiach w kapciach i swetrze po Ryszardzie, z włosami nieumytymi od dwóch dni, i pomyślałam: listonosz. Człowiek, który zna mnie z adresu zwrotnego na kopertach, zauważył. A dwadzieścia trzy osoby z mojej rodziny - nie.
Mam na imię Halina, skończyłam sześćdziesiąt dwa lata w październiku i od trzech lat jestem wdową. Ale ta historia nie zaczyna się od śmierci Ryszarda. Zaczyna się dużo wcześniej - od kartek.
Pierwszą napisałam w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym piątym roku, kiedy urodził się nasz syn Grzegorz. To był taki impuls - chciałam, żeby święta miały jakiś rytuał, żeby rodzina czuła, że o niej pamiętam. Ryszard uważał, że to strata czasu, ale nigdy mi nie bronił. Mówił: „Twoje kartki, twoje znaczki, twoja sprawa". I kupował mi co roku nowe długopisy żelowe w Empiku, takie z brokatem, choć sam pisał tylko chemicznym ołówkiem.
Przez trzydzieści osiem lat nie opuściłam ani jednego roku. Dwadzieścia trzy kartki: do mamy, do siostry Danuty, do brata Tadeusza, do dzieci - Grzegorza i Marzenki - do ich współmałżonków, do wnuków, do kuzynów, do wujka Kazimierza, do cioci Zosi, do szwagierki Ewy. Każda inna. Każda z wierszykiem, który sama wymyślałam. Nie żaden Tuwim, nie żaden gotowiec z internetu - moje własne słowa, pisane przy kuchennym stole, z herbatą i sernikiem.
„Mamo, ty chyba jedyna w Polsce jeszcze to robisz" - powiedziała Marzenka dwa lata temu, kiedy zadzwoniłam zapytać o nowy adres, bo się przeprowadziła. Nie powiedziała tego ze złośliwością. Powiedziała to tak, jakby opisywała jakiś zwyczaj z muzeum etnograficznego. Stary, uroczy, niepotrzebny.
Kiedy Ryszard umarł - zawał, w warsztacie, między rozłożonym silnikiem a szafką z narzędziami - przez pierwsze święta pisałam kartki na autopilocie. Siedziałam w tej samej kuchni, przy tym samym stole, z tymi samymi długopisami. Tylko że teraz nikt nie przynosił mi herbaty i nie mówił: „Halu, idziesz spać czy jeszcze rymujesz?". Tamte kartki pisałam przez łzy, ale je wysłałam. Wszystkie dwadzieścia trzy.
Nikt nie zadzwonił z kondolencjami po kartkach. Dzwonili wcześniej, po pogrzebie, to prawda. Ale tamta kartka - pierwsza beze wierszyka, za to z takim zdaniem: „Pierwsze święta bez Ryszarda, ale myślę o Was" - przeszła niezauważona. Albo zauważona i odłożona. Albo wrzucona do szuflady z rachunkami za prąd.
Rok później napisałam normalne kartki, z wierszykiem. Wymusiłam na sobie rym, humor. „Niech Gwiazdka Wam się śmieje, niech spełnią się nadzieje". Głupie, proste, ale moje. Odpowiedź: zero. SMS od Marzenki w Wigilię - „Wesołych, mamo!" z emotikonem choinki. Od Grzegorza - telefon dwudziestego szóstego, bo w Wigilię miał „urwanie głowy u teściowej". Od reszty rodziny - cisza.
Wtedy przyszedł mi do głowy ten pomysł. Albo nie pomysł - test. Okrutny, może niesprawiedliwy, ale musiałam wiedzieć.
W listopadzie, zamiast kupić kartki w księgarni na rogu, jak co roku, poszłam na spacer. Długi, wzdłuż osiedla, aż do parku za blokami. Usiadłam na ławce i powiedziałam sobie na głos: „Halina, w tym roku nie piszesz. Ani jednej. Zobaczysz, co się stanie".
Grudzień był cichy. Kupiłam choinkę - małą, sztuczną, bo po co dużą dla jednej osoby. Usmażyłam karpia. Zrobiłam barszcz z uszkami, choć zjadłam tylko talerz. Postawiłam talerz dla Ryszarda - wiem, że to nie tradycja, ale kto mi zabroni? Wigilia minęła przy telewizorze. Grzegorz zadzwonił, krótko: „Wesołych, mamo, u nas wszystko dobrze, jutro jedziemy na narty". Marzenka napisała SMS z emotikonem. Danuta - siostra - złożyła życzenia na grupie rodzinnej na WhatsAppie, ogólne, do wszystkich, z obrazkiem ściągniętym z internetu.
I cisza.
Czekałam. Między świętami a sylwestrem - może ktoś zapyta. „Halinka, a co z kartkami w tym roku?". Może ktoś poczuje brak tego kolorowego prostokąta w skrzynce, z moim pochyłym pismem, z wierszykiem, z podpisem „Wasza Halina". Może wnuczka Oliwia, która kiedyś mówiła, że zbiera moje kartki - powie coś mamie.
Nowy Rok. Nic. Drugi stycznia. Nic. Trzeci. Czwarty. Piąty.
A szóstego przyszedł pan Staszek.
Zaprosiłam go na herbatę. Sam się zdziwił, ale wszedł, otrzepał buty, usiadł na krześle Ryszarda. Opowiedział, że roznosił kartki od innych ludzi i pomyślał, że może coś mu umknęło, może się zapodziały na poczcie. Sprawdził nawet, czy nie było reklamacji.
- Pani kartki to była taka tradycja na mojej trasie - powiedział, mieszając łyżeczką cukier. - Zawsze wiedziałem, że jak pojawia się tych dwadzieścia parę kopert z tym samym pismem, to święta się zbliżają. Lepiej niż kalendarz.
Patrzyłam na niego i myślałam: ten człowiek nie jest moją rodziną. Nie był na komunii moich wnuków. Nie jadł moich pierogów na Wigilii. A zauważył. Bo patrzył.
Pan Staszek dopił herbatę, podziękował za sernik i poszedł dalej w trasę. A ja zostałam przy stole z dwudziestoma trzema czystymi kartkami, które kupiłam w styczniu - odruchowo, na wyprzedaży. Leżały w szufladzie pod rachunkami.
Marzec minął. Kwiecień. Na Wielkanoc zadzwonili oboje - Grzegorz i Marzenka. Normalnie, ciepło, krótko. Nikt nie wspomniał o kartkach. Ani słowem.
Teraz jest maj. Za oknem kwitną kasztany, te same co zawsze. Czasem otwieram tę szufladę i patrzę na te puste kartki. Myślę, czy w grudniu je wypiszę. Czy Halina znowu usiądzie z brokatowym długopisem i będzie rymować „gwiazdka" ze „sąsiadka" do drugiej w nocy.
Część mnie mówi: pisz, bo to robisz dla siebie, nie dla nich. Że to twój rytuał, twoja miłość wyrażona atramentem, i nie potrzebujesz potwierdzenia odbioru.
Ale jest druga część. Ta, która pamięta ciszę między dwudziestym piątym grudnia a szóstym stycznia. Dwanaście dni, w których dwadzieścia trzy osoby noszące moje nazwisko albo nazwisko Ryszarda nie zauważyły, że ktoś przestał o nich myśleć na papierze.
Czasem widzę pana Staszka przez okno, jak idzie z torbą po naszej ulicy. Macham mu ręką. On macha w odpowiedzi.
Wciąż nie wiem, co zrobię w grudniu. Ale wiem jedno - jeśli napiszę, to dwudziestą czwartą kartkę dostanie listonosz.