Syn wprowadził się do mnie po rozwodzie „na miesiąc, mamo". Minął rok. W dużym pokoju mieszkają teraz dwie studentki - syn je znalazł, syn podpisał umowę. Czynsz do spółdzielni płacę ja. Studentki płacą jemu. Po osiemset.
Kiedy to piszę, jest szósta rano, siedzę w kuchni przy herbacie z cytryną i patrzę na rachunek ze spółdzielni. Tysiąc sto czterdzieści złotych. Za mieszkanie, w którym coraz mniej czuję się u siebie.
Z pokoju po prawej dochodzi stłumiony śmiech - Zuzia albo Karolina, nie odróżniam jeszcze ich głosów. Z pokoju syna - cisza, bo Grzegorz wrócił po drugiej w nocy i śpi jak zabity. A ja nie śpię, bo o piątej trzydzieści i tak się budzę. Trzydzieści pięć lat pracy w bibliotece szkolnej na Woli zrobiło swoje.
Grzegorz jest moim jedynym synem. Ma czterdzieści dwa lata, kiedyś prowadził mały warsztat tapicerski na Targówku, ale po rozwodzie z Magdą jakoś wszystko się posypało. Zamówienia spadły, potem stracił lokal. Zadzwonił do mnie w listopadzie zeszłego roku wieczorem i powiedział tak spokojnie, jakby prosił o przepis na bigos: „Mamo, mógłbym u ciebie pokantować? Na miesiąc, góra dwa. Stanę na nogi i znikam".
A co miałam powiedzieć? To mój syn. Jedyny. Wychowałam go sama, bo Tadek - mój mąż, ojciec Grzesia - odszedł, kiedy chłopak miał dziesięć lat. Odszedł do koleżanki z pracy i więcej nie wrócił. Więc ja i Grzegorz, to było zawsze „my przeciw światu". Przynajmniej tak myślałam.
Pierwszy miesiąc był nawet w porządku. Grzegorz spał na rozkładanej kanapie w dużym pokoju, szukał pracy, gotował obiady. Zupa pomidorowa z ryżem, kotlety mielone - uczył się z filmików w telefonie i naprawdę się starał. Czułam, że to chwilowe. Że wróci na swoje.
Potem przyszedł styczeń i rozmowa, która zmieniła wszystko.
Siedzieliśmy przy kolacji, Grzegorz jedną ręką jadł, drugą stukał w telefon. W pewnym momencie odłożył widelec i powiedział: „Mamo, mam pomysł. Znalazłem dwie studentki z Lublina, szukają pokoju w Warszawie. Mogłyby mieszkać w dużym pokoju, ja przeniosę się do mniejszego. Będą płacić po osiemset. Tysiąc sześćset miesięcznie, pomyśl".
Pomyślałam. I zapytałam: „Komu będą płacić?".
„No mi, mamo. Bo ja je znalazłem, ja się zajmę umową".
„A czynsz do spółdzielni?".
Wzruszył ramionami. „No ty płacisz, jak zawsze. Co się zmieni?".
Powinnam była wtedy powiedzieć „nie". Ale zobaczyłam jego twarz - zmęczoną, starszą niż te czterdzieści dwa lata, z workami pod oczami i dwudniowym zarostem. Pomyślałam: może to jest ten sposób, żeby stanął na nogi. Może potrzebuje poczuć, że zarabia. Zgodziłam się. Powiedziałam tylko: „Na próbę. Na trzy miesiące".
Trzy miesiące minęły w marcu. Dzisiaj jest październik.
Zuzia i Karolina są miłymi dziewczynami. Naprawdę. Zuzia studiuje farmację, Karolina coś z informatyką. Mówią mi „dzień dobry", czasem przyniosą czekoladę. Ale moje mieszkanie - trzy pokoje na Woli, w bloku z lat osiemdziesiątych, które spłacałam dwadzieścia lat - zmieniło się nie do poznania. W łazience stoją cztery szczoteczki do zębów oprócz mojej. Na suszarce wiszą rzeczy, których nie rozpoznaję. W lodówce pojawiają się produkty z napisami, których nie potrafię przeczytać, bo dziewczyny kupują w jakimś sklepie internetowym. Kiedyś miałam swój kąt. Teraz mam pokój dziesięć metrów kwadratowych, kuchnię, w której muszę czekać w kolejce do kuchenki, i łazienkę, w której nigdy nie wiem, czy jest wolna.
Rozmawiałam o tym z Krystyną, koleżanką z dawnej pracy. Spotkałyśmy się w parku Sowińskiego na ławce, bo u mnie - no właśnie - nie da się spokojnie porozmawiać.
„Bożena, ty chyba żartujesz" - Krysia aż odstawiła kawę z termosu. „On bierze od nich tysiąc sześćset złotych miesięcznie, a ty płacisz czynsz za to mieszkanie? I rachunki za prąd pewnie też?".
„Za prąd dzielimy się" - powiedziałam, ale sama usłyszałam, jak słabo to zabrzmiało. Bo dzielimy się tak, że Grzegorz zbiera od dziewczyn po stówce, a resztę dopłacam ja z emerytury.
„To jest twoje mieszkanie, Bożena. Twoje. A on na nim zarabia. Na tobie zarabia".
Nie odpowiedziałam. Patrzyłam na dzieci na placu zabaw i myślałam o tym, jak Grzesiek miał sześć lat i budował zamki z piasku w tym samym parku. Jak łapał mnie za rękę i mówił: „Mamo, będę cię chronił, jak tata nie chce".
Próbowałam poruszyć temat. Dwa razy. Za pierwszym razem Grzegorz powiedział: „Mamo, to tymczasowe, daj mi chwilę". Za drugim - a to było we wrześniu, prawie miesiąc temu - zareagował inaczej. Podniósł głos. Powiedział, że jestem niewdzięczna. Że on się stara. Że gdyby nie studentki, to by mnie „nie było stać na życie". Jakby to było jego mieszkanie. Jakby to on mi łaskę robił.
Potem przeprosił. Na drugi dzień przyniósł sernik z cukierni na rogu i powiedział: „Mamo, sorry, byłem zmęczony". I znowu miał tę twarz - zmęczoną, miękką, dziecięcą. Zjadłam sernik i nic więcej nie powiedziałam.
Ale w nocy leżałam w ciemności i liczyłam. Tysiąc sześćset od studentek dostaje Grzegorz. Czynsz tysiąc sto czterdzieści płacę ja. Prąd, woda, gaz - jeszcze ze czterysta, z czego ja dokładam co najmniej dwieście. Moja emerytura to dwa tysiące osiemset po potrąceniach. Zostaje mi niecały tysiąc na jedzenie, leki, życie. A syn, który oficjalnie „nie ma pracy", chodzi do fryzjera co trzy tygodnie i kupił sobie nowy telefon.
Krysia mówi, żebym go wyrzuciła. „Daj mu miesiąc na znalezienie czegoś i koniec".
Łatwo powiedzieć. To moje dziecko. Jedyne. Nie mam córki, nie mam drugiego syna. Jeśli go teraz wyrzucę - co się stanie? Gdzie pójdzie? Nie rozmawia z ojcem od lat, z Magdą jest na noże. Zostanę sama w trzypokojowym mieszkaniu, a on - gdzie? Pod mostem?
Ale jest jeszcze coś, o czym Krysinie nie powiedziałam. Tydzień temu, szukając nożyczek w szufladzie w przedpokoju, znalazłam umowę. Tę z dziewczynami. Grzegorz podpisał ją jako - uwaga - „zarządzający lokalem". I kwota tam była inna niż mówił. Nie osiemset od osoby. Dziewięćset.
Dwieście złotych miesięcznie. Drobnostka, powie ktoś. Ale te dwieście złotych to nie są pieniądze. To jest kłamstwo. Syn patrzy mi w oczy przy śniadaniu i kłamie.
Wczoraj wieczorem wzięłam do ręki kartkę i napisałam na niej wszystko - ile płacę, ile zarabia Grzegorz, ile powinien oddawać, gdyby choć połowa szła na rachunki. Złożyłam ją na czworo i włożyłam do kieszeni szlafroka.
Dzisiaj rano chciałam ją położyć na kuchennym stole. Tak, żeby zobaczył, jak wstanie. Ale kiedy weszłam do kuchni, na blacie stała miska z naleśnikami i karteczka: „Mamo, zrobiłem ci śniadanie. Kocham Cię".
Kartka ze spółdzielczymi rachunkami wciąż leży w kieszeni szlafroka. Nie wiem, czy ją jutro położę. Nie wiem, czy kiedykolwiek ją położę. Wiem tylko, że za trzy dni przychodzi kolejny przelew ze spółdzielni i pieniądze znowu zejdą z mojego konta. A syn znowu kupi coś nowego i powie: „Mamo, jeszcze tylko chwilę".
I właśnie tego się boję najbardziej - że ta chwila nie ma końca. I że to ja jej nie kończę.
